राजेनामा

कैफियत

2011-10-20T06:50:00.001+05:30

कितनोंसे मिला हूं मै, कोई तुझसा क्यों नही है?

तू मुझमें समाया है फिरभी, तू मुझसा क्यों नही है?

इकसाथ ही चल पडे थे, तय करने ये जिंदगी का सफर

गर इकसाथ ही है पानीमंजिल, तो तेरा साथ क्यों नही है?

चेहरा जो तेरा दिख जाए, तो दिल को सुकूं आजाए

हरपल दीदार हो तेरे रूख का, ऐसे हलात क्यों नही है?

तेरी यादमें तडपकर, सदियॉँ बिताई हमने

कम्ब्ख्त सीने में जो धडकता है, वो पत्थरक्यों नही है?

किससे करें ये शिकवें, गर खुदा भी है तेरा आशिक

या तो तू आए या कयामत आए, ऐसा कोई मंजर क्यों नही है?

मितवा

2011-09-30T10:40:00.002+05:30

कैसी हो? आशा करता हूँ की जैसी पहले थी, वैसी ही हो. एक तुम ही तो हो जो इस बदलती दुनीया में बदलती नहीं. वरना आजकल तो आईने में खुदको देखकर चौंकना भी नयी बात कहाँ रही हैं?

मितवा, कभी कभी सोचता हूँ, पता नहीं कबसे और किस चीज के पीछे (या किस चीज से दूर ?) भाग रहा हूँ. कितने साल हो गये. आजकल तो लगता हैं की सिर्फ़ कुछ गिने चुने लोग ही मेरे अपने हैं. किसी जगह को अपना कहने का सौभाग्य मेरे नसीब में कहाँ! किसी मुकाम पे अगर ठहर भी गया तो वहांपे, गुजरे मकामोंकी यादोंमें नोस्टॅल्जिक होते होते फ़िरसे सफ़र पे निकल पडता हूँ. और अब तो अगले कुछ साल मेरा काम ही सफ़र (अंग्रेजीमें भी!) करने का होगा. शायद अपनी किस्मत में ही भागंभाग लिखी हैं. इक्कीसबी सदीके बंजारे हो गये हैं हम!

इस भागादौडी का बस एक फ़ायदा है. याददाश्त कमजोर हो जाती हैं (और मेरी तो पहले से ही कमजोर हैं). कडवी यादें और झूटी कामियाबियाँ, धीरे धीरे जेहेन से छूंटसी जाती हैं. बस हर दिन खुद को नये सिर्हे से देखता हूँ, समझता हूँ. पर कभी कभी ये साली जिंदगी भी अपना मजाक उडा लेती हैं. कलियां मांगी थी या कांटे ये तो याद रहा नहीं. पर काटोंसी हार दिखती हैं बस! कुछ चंद गिनी चुनी ख्वाहिशें तो कम से कम पूरी हों ऎसा सोचा था. पर सिर्फ़ दम निकलेगा ये नही सोचा था! कम्बख्त ये चीज ही ऎसी हैं. दूसरे को परखना तो दूर की बात हैं, पहले खुद को समझना ही सबसे बडी तकलीफ़ हैं. और जिंदगी के इतने सारे बिखरे टुकडोंमेसे मैं खुदको कैसे पहचानूँ? उसमेसे कौनसी सच्चाई मेरी अपनी हैं? और कौनसी किसी और की परछाई? ’मै क्या हूँ?’ इस सवाल से बचते, छुपते यहांतक तो आ गया. मगर अब लगता हैं, उस अंतरिम दानव का सामना करनेके सिवा कुछ चारा रहा नही.

मुझे गलत मत समझो. मै खुश हूँ. और अब तो कुछ नया होने जा रहा है जिंदगीमें. खुशी तो बहोत हैं. बस कभी कभी दिखा नही पाता. पता हैं, बडबोला हूँ. मगर ऐसे कुछ मामलोंमें चुप रहना ही पसंद करता हूँ. सबकुछ बोलकर नहीं कहा जाता, ये तुमसे ही तो सीखा है. याद हैं वो तुम्हारी पलक के किनारेपे आके ठहरा हुवा आँसू? उसके बाद तो कुछ कहने सुनने की जरूरत ही नहीं पडी!

मितवा, बस आज भी, फ़िरसे एक बार, बिना कुछ कहे.. सुने.. मुझें समझ लों!

प्रिय

2011-06-27T13:14:00.003+05:30

प्रिय,

हो आणि नाही च्या मध्ये हिंदकळत असताना तुला पत्र लिहायला बसलो खरं, पण त्या अवस्थेचा आवेग ओसरल्यावर आणि त्या अस्वस्थतेचा दाह शमन झाल्यावर ’लिहिण्यासारखं काही राहिलंच नाहीये की काय’ अशी एक शंका मनाला चाटून गेलीये. अर्थात माझं अस्तित्वच आता शंकास्पद झाल्यावर अन माझ्या असण्या आणि नसण्यालाच वास्तवाच्या कसोटीवर घासायची गरज पडल्यावर, माझ्या शंकांना इतरच काय, पण मी तरी किती महत्त्व देणारेय कुणास ठावूक!

अर्थात ही अवस्था अशी तशी प्राप्त होत नाही. त्यासाठी अनेक गोष्टी जुळून याव्या लागतात, आणि मुख्य म्हणजे तुझ्या ’जगाला फ़ाट्यावर मारण्याच्या’ स्टेज ला पोहोचावं लागतं. मग कुठे आपलीच ओळख आपल्याला पहिल्यांदा होते. म्हणजे आजूबाजूच्या लोकांच्या नजरांकडे दुर्लक्ष करून स्वत:च स्वत:कडे बघावं लागतं. मग अशावेळी जे दिसेल ते चांगलं असेलच असा हट्ट न धरलेलाच बरा. एरवी, ’इतरांच्या नजरेत आपण’ या रियालिटी टीव्ही शो-सारख्या अष्टौप्रहर चालणार्‍या कार्यक्रमातले आपण कलाकार. त्यातून बाहेर पडणं जर धर्मराज युधिष्ठिराला जमलं नाही तर आपण तर ’धर्म म्हणजे काय?’ असं विचारणारे पापी.

असो. अशा दुर्लभ अवस्थेत पोचल्यावर सरळ निद्रादेवीची आराधना करायची सोडून जर तुला पत्र लिहिण्याचा आचरटपणा करायला घेतलाच आहे, तर तो पूर्णविरामापर्यंत पोहोचवलेला बरा.

प्रिय, शाळेत जर अवघड कविता आवडल्या नाहीत तर मग आता र ला र आणि ट ला ट वाल्या कविता का आवडत नाहीत? थोडंसं जरी मीटर चुकलं तर रावसाहेब होवून ’गल्ली चुकलं काय वो हे पी यल?’ असं स्वत:ला विचारावसं का वाटतं? त्याहून महत्त्वाचं असं की, का जी मुलं मराठीच्या तासाला मुलींची ’त़सली’ (सार्वजनिक ठिकाणी कुठले ही ’बूर्झ्वा’ विचारसरणीला अस्वस्थ करणारे ( असं काहीतरी बरळण्यासाठी मराठीची पुस्तकं वाचावी लागतात हो! फ़क्त अभ्यासाची पुस्तकं वाचून पुरत नाही) शब्द वापरायचे नाहीत हा संकेत मोडवत नाही, अगदी या अवस्थेत सुद्धा) चित्रं बघायची, ती कॉलेजात गेल्यावर कविता करू लागली आणि व. पु. वाचू लागली हे नवलच नाही का? की याला सुद्धा फ़्रॉईड ने काहीतरी नाव देऊन ठेवलंय? (जे काही अति-जाणकार त्यांच्या लेखावरच्या अभिप्रायांमध्ये आमच्या तोंडावर मारणार आहेत?)

अर्थात फ़्रॉईड आठवला कारण त्याच्यावरच्या एक सिनेमाची झलक आम्ही काही तासांपूर्वीच पाहिली. अन्यथा आमची सलगी फ़्राईड राईस शी च जास्त. असो. निदान ’मनाच्या अवस्थेचा अन खराब विनोद मारण्याचा काही संबंध नाही’ हा तरी निष्कर्ष निघाला. अर्थात तो व्यक्तिसापेक्ष जास्त आहे. अन्यथा आमच्या एका हिरडीबहाद्दर मित्राने ते कधीच सिद्ध करून दाखवलंय.

प्रिय, बिफ़ोर सनराईज मध्ये नायक म्हणतो की, ’जर पुनर्जन्म नावाची गोष्ट खरी असेल, तर मग पृथ्वीची लोकसंख्या कशी वाढतीये? हे नवीन जीव जन्माला कुठून येताहेत? किंवा मग असं असेल का की आपण मेल्यानंतर आपल्या आत्म्याचे अनेक तुकडे होत असतील आणि ते पुन्हा जन्माला येत असतील? आणि मग हेच कारण आहे का की ज्यामुळे आपण उभं आयुष्य अधुरं असण्याच्या भावनेत घालवतो? त्या दुसर्‍या तुकड्याच्या शोधात जो आपल्यापासून विलग झाला आह?’

हॉलिवूड वाले लोकं शुद्ध बिनडोक आहेत. जी कल्पना त्यांनी एका सिनेमात एक संवाद म्हणून वापरली त्यावर यश चोप्राने एक आख्खा सिनेमा काढला (’के कोई हैं जो मेरे लिये बनाया गया हैं’ वगैरे वगैरे शेण). खरंच त्यांनी गॉडफ़ादर काढण्याच्या आधी जरा रामू शी चर्चा करायला हवी होती. रामू म्हणजे, राजेंद्र क्षिरसागरचा जो मित्र आहे ना, तो! त्याने एका गॉडफ़ादरच्या प्रसंगावर चार सिनेमे बनवून दिले असते. ते ही कमी खर्चात आणि वीजबचत करून. त्याला असंही बिन दाढीच्या कलाकारांचे अंधारात क्लोज अप घ्यायची सवय आहे. त्यामुळे ’इंडियाना जोन्स’ ला टक्कर देणारी ’मायकल कॉर्लिओनीज ऍडव्हेंचर्स’ नावाची मालिका काढून दिली असती त्याने.

असो. जसं मटका खेळणार्‍यांना वाण्याच्या बिलातही ’आकडे’ दिसतात तसेच आम्हाला साक्षात्कारी आणि आयुष्य बदलण्याची क्षमता असणार्‍या प्रसंगांमध्ये सिनेमे सुचतात.

तर प्रिय, तू काहीही म्हण. म्हणजे तू काहीतरी म्हणावंस म्हणूनच हे पत्र लिहायला घेतलं होतं. पण आता असं वाटू लागलंय की मी बोलण्याच्या पलिकडे गेलोय. म्हणजे काय ते मला नाही माहीत. पण बाहेर होणारी सकाळ ही त्या आतल्या उजेडाने झालीये असं काहीतरी...

नेहमीप्रमाणे, तुला कळेलंच मी काय बोलतोय ते. आणि नाहीच कळलं तर सोडून दे. माझं मला तरी कुठे कळलंय....

शेवटची कविता

2011-03-26T10:10:00.009+05:30

बर्‍याच दिवसांपासून लिहिण्यासाठी काही सुचत नव्हतं. मग सुचलं तेव्हा वेळ नव्हता. अखेर बरेच ग्रह तारे एका रेषेत येउन आजचा दिवस (रात्र) उजाडला.

या पोस्ट ला माझ्या ब्लॉगच्या संदर्भात बर्‍याच बाबतीत ’पहिलं’ असण्याचा मान मिळाला आहे.

श्रद्धा भोवड नावाच्या माझ्या अत्यंत आवडत्या ब्लॉगलेखिकेने मी ’मला कुणी खो च देत नाही’ म्हणून गळा काढल्यानंतर दया येउन मावसबोलीतली कविता लिहिण्याचा खो दिला. असा खो कुणी मला देण्याची आणि मी तो घेण्याची ही पहिलीच वेळ.

कुठल्याही एका भाषेवर असायला हवी तितकी मजबूत पकड नसल्याने आपण करतो तो अनुवाद म्हणजे मध्यम आकलनाकडून मध्यम शब्दरचनेकडे असा त्या कवितेचा प्रवास असतो हे लक्षात आल्यानंतरही हट्टाने अनुवादित केलेली ही पहिलीच कविता.

या वर्षातला हा माझा पहिलाच लेख.

सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे मला या वाढदिवसाला एक अतिशय सुंदर जर्नल (डायरी म्हणत नाहीए कारण त्यात तारखा वगैरे नाहीएत) आणि एक दुर्मिळ पेन भेट मिळालं. त्या जर्नलवरती लिहिलेली ही पहिलीच कविता.
कवितेकडे जाण्याआधी थोडंस त्या ऑसम जर्नलबद्दल (मला या शब्दावरून एकदम जर्नेलसिंग भिंद्रनवाले ची आठवण झाली). ’द ग्रेट गॅट्स्बी’ ही माझी एक अत्यंत आवडती कादंबरी. या जर्नलच्या मुखपृष्ठावर एफ़. स्कॉट फ़िट्झ्जेराल्ड या त्या कादंबरीच्या लेखकाची स्वाक्षरी आणि कादंबरीच्या मॅन्युस्क्रिप्ट चं त्याच्या हस्ताक्षरातं पहिलं पान छापलंय. त्याच्या बारीक अक्षरामुळे आणि अक्षरांच्या आणि मुखपृष्ठाच्या रंगसंगतीमुळे लांबून पाहिलं की ’हे अलिफ़ लैला किंवा अशाच कुठल्या तरी अरबी भाषेतल्या सुरस आणि चमत्कारिक कथांचं पुस्तक आहे की काय’ असा भास होतो.

आता थोडं कवी आणि कवितेबद्दल. रॉबर्ट डेस्नॉस या फ़्रेंच Surrealist कवीच्या ’Le dernier poème' (The Last Poem) या फ़्रेंच कवितेचा इंग्रजी अनुवाद नुकताच वाचनात आला. प्रेम आणि दु:ख या माझ्या दोन आवडत्या विषयांवरची ही छोटीशी कविता मला खूपच भावून गेली. म्हणून तिच्या मराठी अनुवादाचा हा प्रयत्न. मूळ कवितेला न्याय देता आला नाही तरी निदान या माध्यमातून दोन चार लोकांची या सुंदर कवितेशी ओळख तरी व्हावी हा त्यामागचा उद्देश.

मूळ फ़्रेंच कविता

Le Dernier poème

J’ai rêvé tellement fort de toi,
J’ai tellement marché, tellement parlé,
Tellement aimé ton ombre,
Qu’il ne me reste plus rien de toi.

Il me reste d’être l’ombre parmi les ombres
D’être cent fois plus ombre que l’ombre
D’être l’ombre qui viendra et reviendra
dans ta vie ensoleillée.

इंग्रजी अनुवाद

I have dreamed so much of you,
Walked so often, talked so often with you,
Loved your shadow so much.
Nothing is left me of you.
Nothing is left of me but a shadow among shadows,
A being a hundred times more shadowy than a shadow,
A shadowy being who comes, and comes again, in your sunlit life.

मराठी अनुवाद

मी तुझी अगणित स्वप्नं पाहिली

तुझ्यासह आणि तुझ्याबद्दल
कितीकदा चाललो, कितीकदा बोललो,

तुझ्या छायेवर इतकं प्रेम केलं
की आता तुझा अंशही माझ्यात उरला नाहीए,

माझंही अस्तित्त्व आता अगणित छायांपैकी
एक बनून गेलंय,

छायेपेक्षाही अंधुक, अस्थिर आणि असहाय्य,

अशी छाया जी हळूच कधीतरी
सोनकिरणांनी उजळल्या तुझ्या आयुष्यात डोकावते...

*****************************************

कवितेचा सगळ्यात थक्क करून सोडणारा भाग म्हणजे ती डेस्नॉस ने १९४५ साली तेरेझिनाच्या छळ छावणी मध्ये असताना लिहिली होती. हा संदर्भ या प्रेमकवितेला एक वेगळाच अर्थ देऊन जातो. नाही का?

द मावसबोली इफ़ेक्ट

2010-07-25T04:14:00.003+05:30

लोकहो, गेल्या काही दिवसांमध्ये मराठी ब्लॉगविश्वात ज्या काही घडामोडी घडून आलेल्या आहेत त्यांबद्दल बोलल्याशिवाय चैन पडणार नाही हे ठावूक असल्याने त्यांचा वृत्तांत येथे देत आहोत.

आषाढी एकादशीपासून महाराष्ट्रात पावसाने आणि मराठी ब्लॉगविश्वात संवेदने (शाब्दिक खोखो बहाद्दर!) सुरू केलेल्या खो खोच्या खेळाने जोर धरला आहे. गेले कित्येक दिवस शांतावलेल्या मुलुखमैदान तोफ़ा (गायत्री, श्रद्धा इ.) पुन्हा या निमित्ताने गर्जू लागल्या आहेत.

वा वा वा, काय वर्णन करावं त्या खेळाचं! एकेक कविता अशी जमून आलीये की खो देणार्‍याचं कौतुक करावं की घेणार्‍याचं हेच कळू नये!

इतक्या विविध भाषांमधली ( रशियन, फ़्रेंच, जर्मन इ.) काव्यसंपदा इतक्या सुंदर पद्धतीने मराठीत अनुवादित आणि ती ही इतक्या कमी दिवसांच्या कालावधित पहिल्यांदाच होत असावी.

अजून काही ज्येष्ठ खेळाडू मैदानात उतरले नाहीयेत ( ट्युलिप, प्रसाद इ.). पण सामना रंगलेला आहे हे नक्की.

रसिकहो, कृपया पुढील कवि कवयित्रींच्या ब्लॉग्जवर जाउन त्यांनी अनुवादित केलेल्या कविता नक्की वाचा.

संवेद, मेघना, गायत्री, श्रद्धा, राज, सई, मंदार.

- महाराष्ट्रीय साक्षरता मिशन तर्फ़े रसिकहितार्थ जाहीर

ता. क. मित्रांनो, कवयित्रींच्या View My Complete Profile वरती जाउन त्यांची मौलिक माहिती मिळवण्यावरती समाधान न मानता त्यांनी अनुवादलेल्या कविता सुद्धा न विसरता वाचा ही माझी तुम्हांस नम्र विनंती.

ता. ता.क. अस्मादिकांच्या शब्दयष्टी आणि शरीरयष्टीस ध्यानात घेता या मैदानी खेळाचे आमंत्रण मिळालेले नाही (आणि विनाआमंत्रण भाग घेण्यास अत्यादिक आळस आड येतो) यात आश्चर्य ते कसले?

प्रिय

2010-04-03T14:32:00.002+05:30

प्रिये,

उत्तररात्रीला नुकतीच सुरवात झालीये (प्रारंभ झालाय म्हण हवं तर!).

या देशात चंद्र केवढा मोठ्ठा दिसतो. आज तर काय सुंदर दिसत होता म्हणून सांगू? म्हणजे तू असतीस ना तर नक्की स्वप्नाळू डोळ्यांनी त्याच्याकडे एकटक बघत काहीतरी बोलली असतीस (आता काय ते तुलाच ठावूक. मी काय बापडा सांगणार?) आणि मग मी मात्र भान हरपून तुझ्याकडे बघत बसलो असतो -अगदी तू स्वत:ची तंद्री मोडून मला झापेपर्यंत.

हं. मग म्हणली असतीस, ’पुरी झाल्या चंद्र आणि चांदण्यांच्या गप्पा! सूर्योदय कसा असतो हे लक्षात तरी आहे का? निशाचर मेला!’. आणि मग मी दिलखुलास (म्हण आता सातमजली) हसून मस्तपैकी रात्री जागण्याचा गुन्हा कबूल करीत तुला एकाच वेळी निरूत्तर आणि नि:शस्त्र केलं असतं.

मग स्वत:हून उठून स्वयंपाकघरात जाउन कॉफ़ीचे दोन वाफ़ाळते कप आणून एक माझ्या हातात दिल्यावर बारीक आवाजात ’आज जाने की जिद ना करो’ लावलं असतंस.

किंवा

माझ्या पारंपारिक पुरूषी रोमॅंटिक कल्पनांना सुरूंग लावत स्वत:च ’ए प्लीज जरा कॉफ़ी करतोस का रे?’ असं बारीक तोंडाने म्हणून मलाच स्वयंपाकघरात पिटाळलं असतंस.

मग मीही कॉफ़ी आणल्यावर बदला घेण्यासाठी क्ष-व्यांदा तुला कॉलेजात असताना रौनक च्या शेजारच्या गादी कारखान्याच्या पायर्‍यांवर बसून आम्ही लोक कसे कॉफ़ी पित गप्पा मारायचो (आणि तिथेक एके रात्री कसा माझ्या लाडक्या मित्राचा वाढदिवस साजरा केला होता) ही ष्टोरी सांगितली असती. पण तूही हं हं करत कधी बरोबर आणि बर्‍याचदा चुकीच्या जागांना दाद देत हातातलं पुस्तक वाचत राहिली असतीस.

प्रिये, रात्र सरत चालली आहे.
मग अशीच रात्र सरता सरता आपल्या गप्पा रंगल्या असत्या. मग पुस्तकं, सिनेमे, कॉलेज, मित्र, मैत्रिणी असं सगळं सगळं बोलता बोलता मी नकळत नॉस्टॅल्जिक झालो असतो.

मग उगीच मला काहीबाही दिसलं असतं. आई, बाबा, बहिण, तो पुण्यातला रस्ता, त्याच्याशेजारचा फ़ुटपाथ, गणपतीचं मंदिर, बंद दुकानाचं शटर, त्याबाहेरच्या पायर्‍या, रस्त्याशेजारची बाकडी, ती शाळेला न जाणारी पोरं, ती शाळेला जाणारी पोरं, ती म्हातारी,ती कोतारी, ती कॉलेजासमोरची वस्ती, ती पहिल्या वर्षी कधी कधी तुडवलेली चिखलवाट, ते मित्राबरोबर बसून शिक्षणावरच्या खर्चाचे हिशोब मांडणं, ते त्याचं स्वत:चा कॉंप्युटर पॅक करून माझ्या कॉंप्युटरवर सिनेमे पाहणं, त्या मित्रांसोबतच्या गप्पा, त्या चर्चा, ते गॉसिपिंग, ते न सुटणारे प्रश्न, ती अगतिकता, तो आनंद, ते दु:ख..

मग अशीच रात्र गहिरी होत गेली असती. तू मुकेपणाने माझ्याकडे पहात राहिली असतीस.

आणि मी मात्र अगदी एकटा एकटा होऊन गेलो असतो

अगदी एकटा एकटा

आत्ता आहे तसा.

प्रिये, पहाट कधी होईल?

नायगरा

2010-01-06T12:40:00.003+05:30

सदियोंसे बहते हुए नायगारा को जब मैं
तुम्हारे हाथों में हाथ थामे देखूंगा
तो एक पल के लिए सबकुछ भूल जाऊंगा

भूल जाउंगा के अब बस कुछ ही साल बाकी हैं
हमें बूढे होने में

भूल जाउंगा के बस कुछ ही साल पहले तो
हम आये हैं इस दुनिया में

भूल जाउंगा वो दोस्त जो कभी अपनोंसें भी
अपने लगते थे
और अब पराए भी नही लगते

भूल जाउंगा के मार्केट कभी भी गिर सकता हैं
और रेसेशन अब भी बाकी है

भूल जाउंगा के माँ के घुटनों में अभीभी दर्द हैं
और पिताजी मुझे वापस बुला रहे हैं

भूल जाउंगा के इस महिने का पानी का बिल मैने
अभीतक भरा नही हैं

भूल जाउंगा के हमारी गिलहरी आजकल मेरे बुलानेसे
पास नही आती

भूल जाउंगा के सारे सवालोंका जवाब मिले बिना ही
इस दुनिया से जाना हैं

भूल जाउंगा के मंजर कुछ अलग होता अगर कुछ रिश्ते बनते
और कुछ बिगडते

भूल जाउंगा सब कुछ सिवाय इसके के
हजारों मैल दूर कहीं पैदा हुवी वो बूंदें
खुद को झोंक देती हैं बिना कुछ सोचे,समझें
उस सफ़ेद पानी के तेज बहाव में

उन्ही बूंदों को साक्षी मान कर मैं वो पल जी लूंगा
तुम्हारे साथ, खुद के साथ
जब मैं सदियोंसे बहते हुए नायगारा को
तुम्हारे हाथों में हाथ थामे देखूंगा

2009-12-07T05:41:00.002+05:30

आयुष्यात काही क्षण वेगळे आसतात. लौकिक अर्थाने ते महत्त्वाचे नसतीलही पण त्यांच्या असण्याने आयुष्याला अर्थ येतो. जगण्याचं, मोठं होण्याचं बळ मिळतं.

असे क्षण थोरांच्या चरित्रात नोंदवले जात नाहीत. असे क्षण सिनेमात दिसत नाहीत. पण अशा क्षणाक्षणांनीच आयुष्य घडत जातं.

असे क्षण सांगून येत नाहीत. तिथी-तारखांना ते जुमानत नाहीत. पण जाताना नवा जन्म देउन जातात. आपल्याही नकळत!

वेदना आणि फ़सवणुकींनी उसवलेल्या आयुष्याला अशाच जन्मप्रामाणिक क्षणांच्या टाक्यांनी बांधून ठेवलेलं असतं.

अशा अगणित क्षणांची भेट मला दिली आहेस तू. हसर्‍या, रडव्या, चिडक्या आणि हळव्या.

त्या सार्‍या क्षणांना आणि ते देणार्‍या तुला. आजचा हा क्षण. माझ्याकडून अर्पण....

प्रिय

2009-11-05T09:52:00.003+05:30

प्रिये, आता हे नविनच होत चाललंय बघ! म्हणजे जुनंच पण नव्याने.

म्हणजे गतायुष्यातले क्षण आठवणं काही वाईट नाही. त्यांना सरधोपटपणे ’चांगले’ असं लेबल लावणं देखील तसं नॉर्मलच! पण ते आठवल्यावर ’हे आत्ता आहे ते सारं देऊन परत तिथे जाता आलं तर जाशील?’ ला ’हो’ म्हणून उत्तर देताना जराही थबकलो नाही. ज्याची स्वप्नं रंगवण्यासाठी कल्पनेचे रंगही अपुरे पडले असते असा भविष्यकाळ चक्क जगत असताना एवढी विरक्ती आली कुठून?

शाळा आठवली. दरवर्षी वरच्या वर्गात गेल्यावर काही दिवसांनी मधल्या सुट्टीत आदल्या वर्षीच्या वर्गात गेल्यावर न चुकता एकदाही काही ओळखीचं वाटलं नाही. तो विशिष्ट पद्धतीने फ़ुटलेला फ़ळा, त्याच्या लगेच वरच्या भिंतीचे निघालेले पापुद्रे आणि त्यामुळे तयार झालेली नक्षी, तिच्यावर कोणे एके काळी इंस्पेक्शन साठी रंगवलेले दोन हात आणि ’सुस्वागतम’, नेहमी बसण्याचा बेंच, त्यावर इयत्तेप्रमाणे काढलेली ग्राफ़िटी, तिच्यात अस्मादिकांनी घातलेली भर, खिडकी, खिडकीतून दिसणारी बाग, रस्ता, भेळेची गाडी, दुसरी खिडकी, भिंत, अंधार.. काही काही ओळखीचं वाटलं नाही. ’ज्यात गेलं वर्षभर बसत होतो हाच का तो वर्ग’ असा प्रश्न पडायचा. अशा भरलेल्या वर्गात जर कधी जाणं झालं तर मी माझ्या बसण्याच्या जागेकडे नजर टाकायचो आणि स्वत:ला तिथे बसलेला आणि अर्धा झोपाळू आणि अर्धा स्वप्नाळलेला कल्पायचो. पण ढिम्म. (अर्थात मला अजूनही मधल्या ओळीतल्या शेवटच्या बेंचवर बसलेला तन्मय आठवतो. तन्मय, त्याचा ठरलेला हेयर कट आणि त्याचा गाडीवाला कंपास बॉक्स :-) ) काहीच दिसायचं नाही. फ़क्त तिथे बसलेली मुलं माझ्याकडे तोंड उघडून बघत बसलेली दिसायची. मग गडबडीने नजर वळवायचो. :-)

आताशा आयुष्यातले ते सारे जुने वर्ग नव्याने आठवू लागले आहे आणि नव्या वर्गात कितींदा बसूनही तो साला आपलेपणा भेटतच नाहीये.

छोट्या छोट्या गोष्टींमधून मोठा अर्थ काढायची सवय असली ना की असा त्रास होतो बघ! त्या छोट्य़ा गोष्टीचे ते छोटे संदर्भही मोठे होत जातात. कधीकधी इतके मोठे होतात की अर्थालाच व्यापतात ग्रहणासारखे. मग त्या ग्रहणात सूर्यासारखी तेजस्वी माणसंही काळवंडल्यासारखी दिसतात कधी कधी!

प्रिये, हे ग्रहण माझी आयुष्यभर सोबत करणार आहे की काय असं कधी कधी उगीच वाटून जातं...

बॉलीवूडगिरी - भाग ३

2009-09-27T12:14:00.004+05:30

प्रसंग १

शोधताहेत सगळीकडे. शोधूदे. शेवटी येतील परत. मग होईलच सामना. बस्स झालं आता लाज सोडून जगणं. खूप सहन केला अन्याय. आता नाही. खरंतर...

अन्याय सहन करायचा नाही म्हणून बसलोय का मी इथे? विडी ओढत, पीटर आणि त्याच्या गुंडांची वाट बघत? पण मला खरंच काही देणंघेणं आहे का त्या हमालाशी जो गेल्या आठवड्यात गाडीखाली येवून मेला?

रक्त सळसळतंय धमन्यांतलं. माझ्या हातावर असलं काही गोंदवताना यांना लाज कशी नाही वाटली? लहान होतो म्हणून. नाहीतर तेव्हाच दोन हात केले असते.

साठून राहिलाय सगळा संताप. अपमान. भूक. बाकीचे वाकतात. मी नाही वाकणार. आज मरेन नाहीतर मारेन. असंही मरायचंच आहे. जीव लवकर गेला काय आणि उशीरा गेला काय. पण आता भूक मारायची नाही. आता फ़ाटके कपडे घालायचे नाहीत. सगळं हवं नाहीतर काहीच नको. अगदी आयुष्य सुद्धा आणि निर्णय आत्ता व्हायला हवा. आता हटलो तर परत पाऊल पुढे पडणार नाही. जे व्हायचंय ते आत्ताच होऊन जाउ दे!

’कसा सापडत नाही? शोधा त्याला सगळीकडे!’

विडीचा एक बेदरकार झुरका आणि शब्द,

"पीटर"...

"तुम लोग मुझे बाहर ढूंढ रहे हो और मैं तुम्हारा यहॉं इंतजार कर रहा हू"

प्रसंग २

मिळालं की सगळं. अगदी सगळं नाही तरी या पुलाखाली बसून उपाशीपोटी जी स्वप्नं बघितली होती ती झाली सगळी साकार. जिंकलो शेवटी आयुष्याच्या जुगारात. साली हरामी दुनीया! सरळ चाललं की उपाशी मारते. हिला फ़ाट्यावर मारूनच जगावं लागतं. कसली मूल्यं आणि कसले आदर्श..

इथे सत्य एकच. पैसा बोलतो!

याला कितीदा समजावलं. कसल्या खुळचट समजूती घेऊन जगतोय कुणास ठावूक? इथे प्रेमाला प्रेम आणि चांगल्याला चांगलं भेटलंय का कधी? काय मिळतं प्रामाणिकपणे जगून? आपल्या बापाची जी गत झाली तीच तुझी पण करतील. तुझ्या बायकोला पण अशीच घमेली उचलावी लागतील आणि लोकांच्या घाणेरड्या नजरांना तोंड देत रस्त्याच्या बाजूला दोन पोरांना घेऊन संसार थाटावा लागेल. मग येईल अक्कल तुला.

बघ माझ्याकडे. तो फ़ाटक्या कपड्यांचा आणि फ़ाटक्या नशिबाचा जहाजावरचा हमाल कुठे आणि आजचा मी कुठे. आणि फ़सवणूक कुठे नाहीये? मी फ़क्त ती छातीठोकपणे करतो. तुझ्या सहकार्‍यांसारखी ’टेबलाखालून’ जमत नाही मला.

सगळं तर आहे माझ्याकडे. बंगला, गाडी, पैसा, नोकरचाकर. तुझ्याकडे काय आहे? काय फ़ळ मिळालं तुला तुझ्या प्रामाणिकपणाचं? कशासाठी करतो आहेस हे सगळं? आहे उत्तर?

’मेरे पास माँ हैं’

चहा

2009-09-21T04:33:00.003+05:30

रोजच्या सवयीने त्याला जाग आली. घड्याळात पाहिलं. पहाटेचे साडे पाच वाजले होते. कूस वळवून बघण्याची गरज त्याला भासली नाही. तिची उब, तिचा वास तिच्या अस्तित्त्वाची साक्ष देत होते.

तो सावकाश उठला. बेसीनपाशी गेला. कुठल्याशा पांढर्‍या मंजनाने दात घासले. चूळ भरली. तोंड धुवून स्वयंपाकघरात आला. गॅसवर भांडं ठेवलं. पाणी ओतलं.
पाणी. स्वच्छ, थोडंसं गोडसर, रंगरहित पाणी. त्याच्या लहानपणासारखं. त्याला आठवलं बालपण. नोकरदार वडिल, प्रेमळ आई, मध्यमवर्गीय घर. मध्यमवर्गीयच स्वप्नं, आशा, आकांक्षा....

’साखरेचा डबा कुठं गेला बरं?’ तो स्वत:शीच पुटपुटला. बरीच शोधाशोध केल्यावर सापडला.
आजकाल असंच होतं. साध्या साध्या गोष्टींत स्मरणशक्ती दगा देऊ लागली आहे. पण पूर्वीचं सारं मात्र लख्ख आठवतंय.
डबा उघडून त्याने पाण्यात साखर टाकली. बघता बघता ती पाण्यात विरघळून गेली. शुभ्र, गोड, अर्धपारदर्शक. जणू पहिल्या भेटीतली ती. तीही अशीच आली आणि विरघळून गेला तो तिच्यात. पूर्वी कधी अनुभवला होता असा नात्यातला गोडवा? जग इतकं सुंदर आहे हे त्याआधी कुणी त्याला सांगूनही खरं वाटलं नव्हतं.

उकळत्या पाण्याच्या आवाजाने तो भानावर आला. गडबडीने त्याने चहा पावडरीचा डबा उघडला. त्या काळ्याकुट्ट, सुकलेल्या पानांकडे बघितलं की कसंसच व्हायचं त्याला. ती काळी रात्र आठवायची. तिच्या जाण्याची रात्र. कितीक प्रयत्न करूनही विसरली न जाणारी रात्र. नंतरच्या अगणित रात्री जागवत ठेवणारी रात्र.
ते नकोसे विचार आणि त्या आठवणी झटकत त्याने दोन चमचे पावडर पाण्यात टाकली. पाणी काळवंडलं. हळू हळू लाल होत गेलं. काळसर लाल, तामसी लाल, मॉरडॉरच्या त्या ज्वालामुखीच्या रंगाचं लाल.

कितीक वर्षं तो त्रास भोगला होता, जगला होता. ’ती नाही तर कुणीच नाही’ या हट्टाला सारं आयुष्य वाहून टाकलं होतं. बरोबरीचे सारे लेकुरवाळे झाले. तो तसाच राहिला. आतल्या आत आक्रोशत, जळत. वेळ पुढे जात नव्हता त्याच्यासाठी. त्या रात्री ती कालचक्रच जणू थांबवून निघून गेली होती.

पाणी उकळत चाललं होतं. संताप आणि वेदनेच्या लालजर्द उकळ्या फ़ुटत होत्या त्याला.

"अहो लक्ष कुठंय तुमचं? उकळला की चहा", अचानक कानावर पडलेल्या आवाजाने तो भानावर आला.
समोर पाहतो तर काय, त्या उकळत्या पाण्यात ती थंडगार, दाटसर दूध घालत होती. जसं जसं ते दूध त्या चहाला भेटत गेलं, त्या उकळ्या थांबल्या. चहाचा रंग पालटला. मघाच्या तामसी लालपणाची जागा आता वयाने येण्यार्‍या स्निग्धतेच्या आणि सामंजस्याच्या केशरी पांढर्‍या रंगाने घेतली होती.
"उकळत्या चहाच्या पाण्यात दूध घातल्याशिवाय चहाला बिलकूल चव येत नाही". ती स्वगत बोलल्यासारखी पुटपुटली.

’खरंय तुझं प्रिये. तू गेलीच नसतीस आयुष्यातून तर गृहित धरलं असतं मी तुला. विसरून गेलो असतो कालांतराने तुझं माझ्या आयुष्यातलं महत्त्व. तू गेलीस आणि मग बर्‍याच वर्षांनी मी तडफ़डून मरेन असं वाटत असताना परत आलीस. मी नाही विचारलं, इतकी वर्षं कुठे होतीस ते. तुझ्या मायेसाठी असुसलेल्या मला काय पडली होती तुझ्या मधल्या वर्षांची? उकळत्या पाण्याने थंड दुधाला उराउरी भेटावं. तरच त्याचा दाह शमतो. त्याच्या अस्तित्त्वाला अर्थ येतो. दुधाच्या उशीरा येण्याचा जाब विचारायचा ना त्याला हक्क असावा ना असावी इच्छा’

"चहा घेताय ना?", तिने सुरकुतल्या हातांनी त्याला बशी दिली. त्याने थरथरत ती ओठाला लावली. पहिला घोट घेतला. क्षणिक मिटलेले डोळे उघडले.

खिडकीतून येणार्‍या पहिल्या सूर्यकिरणांनी तिचा चेहरा उजळला होता. तिचे पांढरे केस त्या सौंदर्यात अजूनच भर घालत होते. बाहेर पक्ष्यांचा किलबिलाट सुरू झाला होता. या सगळ्याचा अर्थ लावता लावता अखेर ती जाणिव त्याला येऊन भिडली.

जग पुन्हा सुंदर झालं होतं....

प्रिय

2009-09-17T09:26:00.004+05:30

प्रिये,

देवघरातली फ़ुलवात पाहिली आहेस का कधी? समईत तेवणारी,मंद प्रकाश देणारी, वार्‍याच्या झुळकेसरशी लवलवणारी आणि हळुच समईच्या तेलाची स्निग्धता देवांच्या चेहर्‍यावर आणणारी.

लहानपणी खूपदा झालंय असं. संध्याकाळी समई लावून, उदबत्ती लावून, शुभंकरोती म्हणून मग दिवे मालवून त्या मिणमिणत्या प्रकाशाकडे एकटक पहायचो.

कसल्या कसल्या खुळचट कल्पना असायच्या डोक्यात. तेल संपायच्या आधी समई शांतावली तर काहीतरी अशुभ घडेल वगैरे. चुकून कधी असं झालंच तर पुन्हा समई लावेपर्यंत जीव घाबरा होवून जायचा.

त्यात जर बाबा यायचे असतील घरी तर मग अजूनच त्यांच्या वाटेकडे डोळे लागायचे. आईला प्रश्नच पडायचा की आज आपला लेक एवढी कशी काय वाट बघतोय बाबाची? मी नाही सांगायचो तिला. मग गेटचा आवाज ऎकू आला की जीव भांड्यात पडायचा.

तुला माहितीये, आमच्याकडे गणपतीत गौरी पण असतात. त्या बसल्या की दोन मोठ्ठाल्या समया रात्रभर तेवत ठेवण्याची प्रथा आहे. गौरी जेवायच्या दिवशी रात्री हळदी कुंकू झाल्यावर आई न चुकता म्हणायची ’चेहरा पडला हो दोघी माहेरवाशिणींचा, उद्या परत सासरी जायचं म्हणून’.

मग मलाही उगाचच ते शाडूचे डोळे उदास झाल्यासारखे वाटायचे. काल रात्रीचा तो प्रसन्न प्रकाश आज रात्री भेसूर होवून जायचा...

आजकाल नको वाटतं असं समईसारखं जिणं. शांत, मंद, समंजस. आप्तेष्टांच्या स्निगधतेवर स्वत:ची ज्योत किती दिवस तेवत ठेवायची?

वाटतं, कापूर व्हावं. खडबडीत का असेना, पण पारदर्शक व्हावं.

कुणाला आपला त्रास नको अन आपण जळताना इतरांवर उपकार केल्याचा फ़सवा आभास नको.

रोज रोज जगणं मरणं नको आणि न मिळणार्‍या गोष्टीसाठी झुरणं नको.

एकदाच जळावं. स्वत:तून, स्वत:साठी, पेटून उठावं.

स्वच्छ,शुभ्र उजेड असावा,कसलाही भास नसावा.

हवं तर बाहेर पडणार्‍या त्या काळ्या धुरालाही कवेत घ्यावं.

जळावं, जळत जावं, मग मागे काहीच उरू नये. न राख ना निखारा.

उरलीच तर उरावी कापूरपात्राच्या तळाशी थोडीशी काजळी.

प्रिये, मी जेव्हा असाच काप्रागत जळेन तेव्हा ती काजळी तळपायाला लावून घेशील? की डोळ्यात घालशील? की धुवून टाकशील तो काळा डाग तुझ्या स्वच्छ गतायुष्यावरून???

When You Are Old

2009-09-09T09:36:00.004+05:30

W. B. Yeats या कवीची ही कविता खूपच आवडली म्हणून हिंदीत अनुवादित करण्याचा हा क्षीण प्रयत्न.

जब भूरे होंगे ये बाल और थक जाओगी तुम

आग के सामने बैठके ये किताब पढो और याद करो

उन आखोंकी मासूमीयत और वो गहरी परछाईया

न जाने कितने दीवाने थे तुम्हारी अदा के

कितनोंको सच्ची झूठी चाह थी तुम्हारी खूबसूरतीकी

बस वो एक था जिसने चाहा तुम्हारी रूह को

और झुर्रियाँ पडते चेहरे के पीछे छुपे दर्द को

उजाले में रोशन हुई सलाखोंके पास बैठकर

उदासी से गुफ़्क्तगू करो, उसे याद करो

जो बिछड गया है प्यार और अब

जा बैठा है परबतोंके उपर, तारोंमें अपना चेहरा छुपाए

बस तेरी जिंदगी से...

2009-09-01T09:49:00.003+05:30

ढलता मेरा सूरज हैं दुनिया मेरी जलती हैं

तू हरजाई नही हैं, ये इश्क तो मेरी गलती हैं

बिखरे मेरे आशियानेको इक आखरी मझार दे

बस तेरी जिंदगी से इक दिन उधार दे

पूछो न मुझे उस एक दिन को लेके मैं क्या करूंगा

बरसोंसे मर रहा हूं, बरसों मरता रहूंगा

सातों जनम को जी लू, तू पल वो चार दे

बस तेरी जिंदगी से इक दिन उधार दे

किसी और से करूं इश्क ये मुमकीन ही अब कहॉं हैं?

जहॉं में मेरे सिर्फ़ तू है और तू ही मेरा जहॉं है

उजडे मेरे जहॉं को अब ऐसी बहार दे

बस तेरी जिंदगी से इक दिन उधार दे

तेरे चाहनेवालोंकी तादात न कम हैं लेकिन

मुझसा कोई तुझे चाहे ये भी कहॉं हैं मुमकीन?

गर दिमाग का खलल हैं तो दिल को क्यूं हार दे?

बस तेरी जिंदगी से इक दिन उधार दे

2009-08-18T09:57:00.001+05:30

कुछ दिन पहलें बस में देखा था उसे

अनजानोंकी भीड में

लगा कोई जाना पहचाना सा आ गया हैं

अपनी सी लगी थी वो भीड मुझें

बससें उतरनेके बाद बहोत देरतक

तॉंकता रहा मैं उसे

नजरोंसे ओझल होनेतक

लगा सपना था कोई, आया सताया चला गया

आज फ़िरसे मुलाकात हुई उससे

ना वो दूरी थी

नाही वो अपनापन

शायद कुछ सपने सपनोंमेंही अच्छे लगते हैं...

चाँद, रात और कुछ बेवजह बांतें

2009-08-02T13:00:00.006+05:30

चाँद को घूर रही थी

रातभर इक नन्ही लडकी

रो रो कर लाल थी आंखें

फ़िर भी नजर नहीं हटाई

पास की सोसाईटीमें टीवी पर

बजते गानेको सुनकर

थम गये उसके आँसू

पर पलक नही झपकाई

देखते देखते चाँदको

नींद से वो घिर गई

फ़ूटपाथ था उसका बिस्तर

और ओढी फ़टी रजाई

रात को आई एक परी

जो हैरान थी बेचारी

चाँद की ऎसी चाहत

इस नन्ही जां ने जताई?

रखा उसने चाँद को

लडकीके सिर के बाजू

सिर्फ़ एक ख्वाहिश का वादा

वो पूरी कर लौट गई

सुबह जब आंख खुली, देखी

एक सफ़ेद गोल सी चीज

हाथ में ली लडकीने

और बडे चांव से चबाई

ना स्वाद था उसे ना खुशबू

ना जवार था वो ना गेहूं

था एक हिरन का चित्र

और सूरज की परछाई

गटर में फ़ेंका चाँद उसने

दी खाली पेट दुहाई

बोली क्या करूं मै चांद का

उसने कब है भूख मिटाई?

----------------------

गुलजार साहब की इस त्रिवेणी से प्रेरीत

मां ने जिस चांद सी दुल्हन की दुआ दी थी मुझे

आज की रात वह फ़ुटपाथ से देखा मैंने

रात भर रोटी नज़र आया है वो चांद मुझे

डॉलरच्या देशा - भाग एक

2009-07-09T06:00:00.005+05:30

कोल्हापूरहून रात्री बोरीवलीच्या गाडीत बसलो. सोबत आई,बाबा आणि शेजारच्या एक काकू ज्यांच्या नातेवाईकांकडे आम्ही उतरणार होतो.

पहाटे साडे पाच वाजता गाडी पार्ल्याला थांबली. तिथे सारं सामान उतरवून घेतलं आणि रिक्षा करून त्या नातेवाईकांकडे गेलो. दिवसभर विश्रांती घेतली.

संध्याकाळी साधारण साडे पाच वाजता अचानक लक्षात आलं की आपल्या पाठीची सॅक जिच्यात एक फ़ाईल होती जिच्यात आयुष्यभराचे सारे ओरिजिनल सर्टिफ़िकेट्स होते ती आपण कुठेतरी विसरलो आहोत.

पायाखालची जमीन/वाळू/कार्पेट वगैरे सगळं सरकलं.

पोटात गोळा नंबर १.

शांतपणे विचार केल्यावर आठवलं की रात्री गाडीत माझ्याच सीटच्या खाली सॅक ठेवली होती. कधी नव्हे ते ट्रॅव्हल्स चं तिकीट ठेवलं होतं जपून. फ़ोन लावले. ड्रायव्हरचा नंबर घेतला. त्याला फ़ोन केला. त्यानं सांगितलं, ’सॅक आहे. बोरीवलीला फ़्लायओव्हरखाली गाडी थांबली आहे. येउन घेउन जा.’ आवाज येईल इतक्या जोरात माझा जीव भांड्यात पडला.

मग गडबडीने गाडीतून गेलो. सॅक,फ़ाईल सगळं ताब्यात घेउन सात वाजेपर्यंत परत आलो.

वाटलं की चला, संपलं सगळं. पण ही फ़क्त सुरवात होती...

सव्वा नऊ वाजता छत्रपती शिवाजी महाराज अंतरराष्ट्रीय विमानतळावर पोचलो. सगळ्यांचा निरोप घेउन, बहिणीशी फ़ोनवर बोलून आत गेलो. पहिल्या रांगेत उभा राहिलो. तिथल्या अधिकार्याने आय-२० आणि पारपत्र मागितलं. दिलं. त्यावर माझं शॆक्षणिक वर्ष १५ जून ला सुरू होणार आहे असं लिहिलं होतं. त्याने मला तारीख दाखवली. २१ जून. म्हणला की असं उशीरा जाता येणार नाही.

पोटात गोळा नंबर २.

मी सांगितलं की माझ्या प्राध्यापकांना ई-मेल लिहून त्यांची परवानगी घेतली आहे. हे ऎकल्यावर तो मला तिथंच थांबवून गायब झाला. ५-१०- तब्बल १५ मिनिटांनी तो परतला. हातात कागदपत्रं दिली आणि पुढे जाण्याची परवानगी दिली.

सगळ्या बाबींची पूर्तता करून विमानात बसलो. विमानाने थोड्या वेळात आकाशात झेप घेतली. काही तास उलटले. अचानक लक्षात आलं की पॅंटच्या खिशात पाकीट नाहीये. त्यात १००० रूपये, दुचाकीचा परवाना आणि इतर महत्त्वाच्या गोष्टी होत्या.

पाठीची सॅक, गळ्यातली पिशवी तपासली. कुठेच नाही.

पोटात गोळा नंबर ३.

परिचारिकेला जाउन सांगितलं की पाकीट हरवलंय. ती म्हणाली की आम्हाला एक पाकीट मिळालंय. तुझंच आहे का बघ. बघितलं. माझंच होतं. तिचं आणि ज्या गुज्जू आजोबांनी ते पडलेलं उचलून तिला दिलं होतं त्या दोघांचे तीन-तीनदा आभार मानून जागेवर परतलो.

म्हणलं की आता तरी संपलं सगळं. पण...

विमान अटलांटाच्या विमानतळावर उतरलं. मी सारं सामान गोळा करून बाहेर पडत होतो. विमानाच्या बोगद्यात असतानाच असं वाटलं की बाजूला थांबून परत एकदा सारं सामान तपासावं. तपासलं. सगळं जागेवर होतं. सगळं. फ़क्त तेच एक पाकीट सोडून.

पोटात गोळा नंबर ४.

परिचारकाला सांगितलं. पाकीट आत राहिलंय. तो आश्चर्यचकित. "परत"? "हो". मग मला तिथेच थांबवून तो आत गेला. बर्याच वेळाने बाहेर आला. पाकीट हातात घेऊन. पाकीट कुठे सापडलं हे विचारायचं भानही मला राहिलं नाही. मग आमचा विमानचालक, मुख्य परिचारक आणि मी एकदमच विमानतळावर आलो. त्यांनी मला पुढच्या प्रवासासाठी शुभेच्छा दिल्या. मनात म्हणलं , ’आता कशाला हव्यात शुभेच्छा?’ पण...

सामान तपासणीच्या रांगेत मी सर्वात शेवटी. अखेरीस माझा नंबर यायला सव्वा नऊ वाजले. तपासणी करून पुढे आलो. मग कळलं की अंतर्देशीय विमानतळासाठी एका रेल्वेतून जावं लागतं. बरीच पायपीट केल्यावर रेल्वे दिसली. चढलो. अर्थातच मला शेवटच्या स्थानकावर उतरायचं होतं. ते आलं, उतरलो. वेळ बघितली. ९:३०. १० वाजता माझं रॅले - डरहम चं विमान सुटणार होतं. त्या आधी चेक-इन. टर्मिनल नंबर बघितला. ३४. मी पहिल्या टर्मिनल ला होतो आणि ते विमानतळ एवढं मोठं आहे की मला ३४ नंबर दिसतही नव्हता.

पोटात गोळा नंबर ५.

सामान घेऊन पळत सुटलो. अखेरीस नंबर ३२ पर्यंत आलो. ३४ समोर दिसत होता. तेव्हढ्यात लक्ष आजूबाजूला गेलं. भिंतीवर निळे स्क्रीन्स होते आणि लोक त्यावर काहीतरी पाहत होते. पाहिलं. विमान नंबर आणि टर्मिनल नंबर लिहिला होता. माझ्या विमानाचा टर्मिनल नंबर पाहिला. तो बदलून ३४ चा २ झाला होता.

परत सामान घेऊन उलटा पळत सुटलो.

अखेरीस २ वर आलो. वेळ ९:५०. शेवटची सूचना दिली जात होती. गडबडीने गेलो. विमानात बसलो.

तासाभराने विमान रॅले - डरहम विमानतळावर उतरलं. बॅगेज क्लेम च्या पट्ट्याच्या इथे जाउन उभा राहिलो. बर्याच वेळाने माझ्या बॅग्स आल्या. घेतल्या. बाहेर आलो.

अमोल न्यायला येणार होता. अर्धा तास झाला. त्याचा पत्ताच नाही. फ़ोन करावा म्हणलं तर माझ्याकडे रोमिंग असलेलं कार्ड नव्हतं आणि जवळ पे-फ़ोन नव्हता.

अखेरीस तिथल्या एका माणसाला फ़ोन देण्याची विनंती करणार इतक्यात माझ्यासमोर गाडी थांबली. अमोल आला होता. मी सगळं सामान गाडीत टाकलं. गाडी सुरू झाली. मी गळ्यातल्या पिशवीतली सगळी कागदपत्रं तपासली. काहीही विसरलो नव्हतो. गाडी विमान तळातून बाहेर पडली. मुख्य रस्त्यावर आली.

मी आजूबाजूला पाहिलं. चौपदरी रस्ते. गर्द झाडी. भरधाव जाणार्या गाड्या. आणि मग मला ती जाणीव येऊन भिडली -

जवळपास एक वर्षाच्या अथक प्रयत्नांनंतर, अनेक अडचणींना तोंड दिल्यानंतर, आप्त आणि मित्रांच्या मदतीच्या आणि अगणित स्नेह्यांच्या शुभेच्छांच्या बळावर मी एका स्वप्नाची पूर्तता पाहत होतो.

मी अखेरीस अमेरिकेला पोचलो होतो...

हंगामा है क्यॊं बरपा?

2009-04-29T08:25:00.001+05:30

घुट घुट के मर रहे थे, इक घूंट ने पीना सिखा दिया
हां सच है हमे शराब ने जीना सिखा दिया

क्यूं सफ़ेद चांद के है आज हर गली में चर्चे?
कल सुनहरी चांदनीने मेरे पैमानोंको छू दिया

कभी मिलना था खुद से यूं के खुदा भी ना याद आए
मैखाने में खुदीने खुद खुदासे मिला दिया

कहां खत्म होते है ये हसरतोंके सिलसिलें?
बस एक जाम ने हर हसरत को मिटा दिया

हसने को तो हमभी हसते है ए सनम
वो एक शाम थी जिसने हमे रोना सिखा दिया

मागणे माझे भगवंता

2008-04-29T14:49:00.003+05:30

मागणे माझे भगवंता
एकदा पुरे करी
सोडूनी ती शेषशय्या
पाय ठेवी पृथ्वीवरी

दावितो फ़िरवूनी तुजला
आमुची आयटी सिटी
डॉलर आहे देव इथला
अन तयाचे दास किती

ही पहा आली फ़रारी
थंड निळी ती कॅब असे
गरूडयान का आठविशी?
झडली तयाची सर्व पिसे

असे इथे सेंट्रलाईज्ड एसी
थंडीत काटा येई पटकन
भूषविती अंगावर सारे
युनाईटेड कलर्स ऑफ़ बेनेटन

हिरवळ सामोरी दिसते जरी
पाय न ठेवी तिजवरी
असशील मोठा भगवंत तू पण
ऍक्सेस कार्डाविण न एंट्री

हा आला कॅफ़ेटेरिया, इथे
कोणताही जिन्नस असे
अमृत न मागती कोणी अन
विष ’आउट ऑफ़ स्टॉक’ असे

तहान तुजला लागली का
वससी क्षिरसागरी तरी?
पाणी नसे या यंगिस्तानी
पेप्सी मिळते जरी

या धुराच्या पडद्यामागे
सॉफ़्टवेअर इंजिनियर दिसे
’सर’ म्हणती सारे याला, हा
’सरेल का जीवन?’ पुसे

मागणे माझे भगवंता
एकदा पुरे करी
स्पष्ट सांग रे, काय प्रयोजन
माझे या पृथ्वीवरी?

खामोश रात

2008-03-19T10:07:00.001+05:30

रात्रीची दहाची वेळ. नेमके दिवे गेले. खूप उकडत होतं म्हणून टेरेसवर पोचलो. एका आज्जी आजोबांचा अपवाद वगळता टेरेस बिलकूल रिकामं. रूममेटला वर चलण्याचा आग्रह करूनही तो आलाच नाही. त्यामुळे मी एकटाच.

तसे दुकटे देखील असतेच कोण? सगळेच असतात आपले आपले

आपले आपले म्हणले तरी आपण कुठे असतो आपले?

हं. ’आयुष्यावर बोलू काही’ बघितल्यापासून संदिप खरे अगदी डोक्यात फ़िट्ट बसलाय. कुठेही काहीही प्रसंग असला की याची आपली कविता तयार. छे! इतकं काय ते प्रभावित व्हायचं कुणाच्या तरी कवितांनी! स्वत:ला जमायला हवं आता काहीतरी.

अशा वेळी वाटते काहीतरी लिहावे अशा वेळी वाटते काहीतरी लिहावे

कवितेची आवड वेगळी आणि कविता करणे वेगळे

पुरे. पुरे. दुस-या कुणाची कविता आपल्या ब्लॉगवर टाकू नये. त्याने आपल्या ब्लॉगची किंमत कमी होते.

कुठे होतो बरं मी? हा. तर टेरेसवर बसलेले आजी आजोबा थोड्या वेळात कंटाळून निघून गेले. माझ्या फ़े-या चालूच.

टेरेसच्या समोर एका बिल्डिंगच्या खिडक्या. खिडकीतून दिसणारा जिना. फ़िरता फ़िरता सहज लक्ष गेलं अन दिसली जिन्यात बसलेली एक मुलगी. माझ्या अगदी समोर. मध्ये दहा फ़ुटांचं अंतर. नजर खिळणं की काय ते झालं. इतका अंधार की चेहरा दिसत नव्हता. पण तिने माझ्या नजरेला नजर भिडवली आहे हे त्या अंधारातही जाणवलं.

अचानक उजळला तिचा चेहरा पेटत्या स्फ़ुल्लिंगाच्या उजेडात. तो प्रकाश तिच्या चेह-यावर स्थिरावतो आहे इतक्यातच धुराच्या लोटाच्या पडद्याआड गेली ती. अस्पष्ट , अंधुक , अनोळखी. विस्मित झालेला मी.

दिवे लागले. मी चमकलो तिच्या हातातील सिगारेट पाहून.

धन्यवाद तिचेच मानावेसे वाटत होते राहून राहून.

खामोश होती रातच ती अन रोशन झाला तिचा चेहरा

गाण्याचा या अर्थ वाटतो आता आणखीन गहिरा गहिरा

हे जर्रा संदिप खरे टाईप वाटत नाहीये का? हं ........नो कमेंटस.

बेदरकारपणे सिगारेट ओढत बसली होती ती. जिना उतरणा-या तिच्या सहका-यांशी बोलत होती. मला कुतूहल वाटलं. ही अशी, इथे , या वेळी काय करतेय? सिगारेट फ़ुंकणं यामागे फ़क्त नियम धुडकावणं आहे की प्रश्नांसमोर हतबल झाल्याने पत्करलेली शरणागती?

अचानक ती उठली. उरलेलं सिगारेटचं थोटूक चुरगाळून फ़ेकून देत पाय-या उतरत शेजारच्या हॉलमध्ये शिरली. टेबलावर पर्स ठेवली. खुर्ची पुढे ओढून बसली. हेडफ़ोन कानावर अडकवत काहीतरी बोलली. कळलं नाही. पण पुढचे शब्द मात्र काचेची भिंत पार करत माझ्यापर्यत येउन पोचले होते. ’मे आय हेल्प यू?’

आणखी एक रात्र तिची कॉल सेंटर मधली. कदाचित फ़क्त दोन सिगारेटच्या मधली वेळ बनलेली तिची जिंदगानी. आणि पुन्हा एकदा माझ्या मदतीला धावणारा संदिप खरे.

आता आठवताहेत ते फ़क्त काळेभोर डोळे

बाकी सारे आकार उकार होकार नकार

मागे पडत चाललेल्या स्टेशनासारखे

मागे मागे जात जात पुसटत चालले आहेत

पुसत जावेत ढगांचे आकार आणि उरावं एकसंध आभाळ

तसा भूतकाळ

त्याच्या छातीवर गवताची हिरवीगार कुरणं

भरून आलेली गाफ़ील गाणी

काळेसावळे ढग

आणि पश्चिमेच्या वक्षाकडे रोखलेले बाणाकृतीतील बगळे

आता आठवताहेत ते फ़क्त काळेभोर डोळे

गुलजारच्या नव्या कविता

2008-03-07T19:06:00.000+05:30

’दस कहानिया’ या चित्रपटासाठी गुलजारने लिहिलेल्या आणि अनुक्रमे अनुपम खेर आणि नाना पाटेकरने वाचलेल्या या कविता.

बौछार

मै कुछ कुछ भूलता जाता हू अब तुझको
तेरा चेहरा भी धुंदलाने लगा हॆ अब तखय्युल मे

बदलने लगा है अब वो सुबह शामका मामूल जिसमे
तुझसे मिलनेका एक मामूल भी शामील था

तेरे खत आते रहते थे तो मुझको याद रहते थे
तेरी आवाजके सुर भी

तेरी आवाज को कागज पे रखके मैने चाहा था के पिन करलू
वो जैसे तितलीयोंके पर लगा लेता है कोई अपने अल्बम में

तेरा ’बे’ को दबाकर बात करना
’वॉव’ पर होठोंका छल्ला गोल होकर घूम जाता था

बहोत दिन हो गये देखा नही
न खत मिला कोई

बहोत दिन हो गये सच्ची
तेरी आवाज की बौछार में भीगा नहीं हूं मै

मै कुछ कुछ भूलता जाता हू अब तुझको
तेरा चेहरा भी धुंदलाने लगा हॆ अब तखय्युल मे

बदलने लगा है अब वो सुबह शामका मामूल जिसमे
तुझसे मिलनेका एक मामूल भी शामील था

तेरे उतारे हुवे दिन

तेरे उतारे हुवे दिन टंगे है लॉन मे अबतक
न वो पुराने हुए है न उनका रंग उतरा
कहीसे कोईभी सीवन अभीतक नही उधडी

इलाईची के बहुत पास रखे पत्थर पर
जरासी जल्दी सरक आया करती है छॉव
जरासा और घना हो गया है वो पौधा

मै थोडा थोडा वो गमला हटाता रेहता हूं
फ़कीरा अब भी वही मेरी कोफ़ी देता है

गिलेरीयोंको बुलाकर खिलाता हूं बिस्कुट
गिलेरिया मुझे शक की नजर से देखती है
वो तेरे हातोंका मस जानती होंगी

कभी कभी जब उतरती है चील शामकी छतसे थकीथकीसी
जरा देर लॉन में रूककर सफ़ेद और गुलाबी मसूंबेके पौधोमे घुलने लगती है
के जैसे बर्फ़ का टुकडा पिघलता जाये व्हिस्की मे

मे स्कार्फ़ दिनका गलेसे उतार देता हूं
तेरे उतारे हुवे दिन पेहेनके अबभी मै तेरी मेहेक में कई रोज काट देता हूं

तेरे उतारे हुवे दिन टंगे है लॉन मे अबतक
न वो पुराने हुए है न उनका रंग उतरा
कहीसे कोईभी सीवन अभी नही उधडी

प्रेमा तुझा रंग कसा?

2008-03-03T20:02:00.000+05:30

१४ फ़ेब्रुवारीला व्हॅलेंटाईन जो सुरु झालाय तो संपायचं नाव़च घेत नाहीये. जिकडे बघावं तिकडे ’प्रेमं’ दिसताहेत. कुठे नुकतीच सुरवात आहे. कुठे बर्याच विरहानंतरच्या गाठी आहेत. कुठे वाट बघणं चालू आहे तर कुठे अंदाज घेणं. Love is indeed in the air.

या सगळ्यात अभाव जाणवतोय तो प्रथमदर्शनी प्रेमाचा. आमचंच दुर्देव. स्वत:च्या बाबतीत सोडाच पण इतरही कुठे ’पाहताच ती बाला’ असं ऎकायला मिळत नाही. असंख्य पर्यायांची उपलब्धता हे असेल का कारण? तसं तर नुसतं ’प्रेम’ तरी कुठे पुस्तकातल्यासारखं दिसलंय? सगळं अगदी आलबेल असेल, आवडीनिवडी जुळत असतील, परिस्थिती समान असेल तर सोयिस्कररित्या एकत्र राहणं , फ़िरणं म्हणजे प्रेम का? डोक्याला कसलाही त्रास नको. अजिबात. प्रेमासाठी थांबणारा ठरतो अव्यवहारी भावनिक मूर्ख.

छे! प्रेम ही संकल्पनाच फ़ार क्लिष्ट आहे. म्हणजे एकीकडून देवदास प्रॅक्टिकल नव्हता म्हणून बोंबलायचं आणि दुसरीकडून The Great Gatsby चा शेवट वाचून हळहळायचं.

विशुद्ध,उदात्त,सोयिस्कर,एकतर्फ़ी. किती प्रकार प्रेमाचे. नक्की कुठला ’चांगला’? कुठला ’खरा’? कुठे फ़सवणूक आहे? कुठे सोय? अर्थात हे प्रश्नही आम्हालाच पडतात. इतरांचं आनंदात चाललंय. पोरगी पटायला हवी, मुलाला गटवायला हवा, ही बरी आहे, हा हुशार आहे ( म्हणजे future prospectus चांगलं आहे), च्यायला आता गर्लफ़्रेन्ड पायजेच वगॆरे वगॆरे. ’प्रेम’ पाहिजे असं म्हणणारे कमी का झालेत? मागून मिळत नाही म्हणून अपेक्षा ठेवायची नाही हा शहाणपणा एवढ्या लवकर आमच्या पिढीत निपजला कसा? कदाचित आधीच्याच पिढीत प्रेमाचा आणि प्रेमाच्या आग्रहाचा अभाव होता म्हणून असेल. किंवा प्रेमाचं प्रदर्शन त्यांनी कधी केलं नाही म्हणून ते आमच्यापर्यंत पोचलंच नसेल.

परमेश्वराने मुक्तहस्ते उधळलेल्या असंख्य भावभावनांतल्या सर्वोत्तम भावनेचा स्पर्श होवून आयुष्य उजळून निघावं हीच म्या अव्यावहारिकाची त्या जगन्नियंत्याचरणी प्रार्थना.

॥ सुखिया झाला ॥

प्रिय

2008-02-08T15:10:00.000+05:30

कोरा कागद जितका कोरा तितकाच भरलेला.

भरलेला कागद फ़क्त त्यावरच्या शब्दांचा होवून राहतो. त्याच्यावर उमटणा-या प्रत्येक अक्षराची माळ पडते त्याच्या गळ्यात. मग पातिव्रत्याचं भान राखत तो फ़क्त आणि फ़क्त लिहिलेल्या अक्षरांशीच संग करतो.

त्यातूनही असतात काही, जे अक्षरांची बंधनं तोडून थेट भिडतात वाचकाच्या ह्रुदयाला. दाखवतात त्याला लेखकाचे अपुरे शब्द आणि त्यामागच्या अधु-या भावना.

को-या कागदाने मात्र छातीत रोखून धरलेली असतात विचारांची वादळं, दु:खाचे कढ आणि प्रेमाची एखादी गुलाबी झुळूक. It just keeps us guessing. काय उतरेल या कागदावर? लिहिली जातील का याच्यावर क्रांतीगीते? की हळूवार उतरेल एखादं प्रेमाचं द्वंद्वगीत? की गिचमिड अक्षर आणि कळकट मनाने यावर ओकला जाईल काळ्याकुट्ट शाईतून एखादा अश्लील मजकूर?

कुणास ठावूक.

कधी एखाद्या अस्सल पंजाबी संपूर्णसिंह गुलजार च्या हाती आलेल्या को-या कागदावर ’तेरे बिना जिंदगीसे शिकवा’ उतरतं तर कधी एका कर्नाटकातल्या प्रोफ़ेसराने लिहिलेल्या कागदावरची ’स्वामी’ किंवा ’ऑर्फ़ियस’ आतून हलवते.

एखाद्या तासाला वहीच्या शेवटल्या पानावरल्या ४ ओळी किंवा परिक्षा चालू असताना प्रश्नपत्रिकेच्या मागे उद्वेगाने लिहिलेली कविता असो, त्या बेट्या कागदाचं भविष्य काही भाकता येत नाही.

आजकाल को-या कागदावरून नजर ह्टत नाही. लिहिण्यासारखं काही नसतं म्हणून नाही तर वाचण्यासारखं खूप काही सापडतं म्हणून....

बॉलीवूडगिरी भाग २

2008-01-23T21:35:00.000+05:30

कंपनी.

रामूचा माझ्यामते सर्वात चांगला सिनेमा. अगदी out-and-out commercial movie (with a khallas item song :) ) असला तरी इतर बर्याच बाबतीत त्याने हॊलीवूडला तोडीस तोड सिनेमा काढला आहे.

मोहनलाल या दक्षिणेतल्या talented actor ने commissioner चं काम जबरदस्त केलंय. शूटिंगच्या सुरू होण्याआधी त्याला हिंदीतलं ओ की ठो कळत नव्हतं. शूटिंग संपता संपता त्याचं हिंदी बरंच सुधारलं. त्यामुळे त्याने रामूला त्याचे सगळे संवाद पुन्हा डब करण्याची गळ घातली. पण रामू कसला भारी. तो म्हणला, ’नको. ते आहेत तसेच राहूदेत. ओरिजिनल वाटतील.’ आणि ते २००% ओरिजिनल वाटतात. ’मलिक साब, मॆ भी चंदू नही हूं’ असं तो जेव्हा शेवटच्या सीनमध्ये म्हणतो तेव्हा जे वाटतं त्याला (दुर्दॆवाने) मी फ़क्त ’लयी भारी’ एवढंच म्हणू शकतो.

मलिकचा प्रतिस्पर्धी आपल्या भावाबरोबर गाडीचं दार उघडून आत जाउन बसतो. पाउस बदाबद कोसळतो आहे. त्यामुळॆ भर दुपारीही अंधार झाला आहे. जणू हा त्याच्या आयुष्याला वेढून टाकणारा काळोखच आहे.
गाडीत बसल्यावर भाउ म्हणतो, ’अब?’
हा उत्तरतो ’अब क्या? या तो मलिक या तो हम.’
’मॆनेभी यही सोचा.’
गाडीच्या मागून येणारा शांत आवाज त्या पावसाच्या गदारोळातही समोरच्याचं काळीज चिरीत जातो. मग मागच्या सीटवर बसलेला मलिक हळूच उजेडात दिसतो. अजयच्या त्या डोळ्यांतला तो थंडगार खुनशीपणा त्या पावसापेक्षा कित्येक जास्त पटीने गारठवतो.

’मलिकभाई मेरेको इसको मारनेका हॆ’ असं चंदू ( नंतरच्या काळात ऎश्वर्यानं याचा अगदी चंदूच करून टाकला :D :D ) जेव्हा एका पोलिस इन्स्पेक्टरसमोर म्हणतो तेव्हा हा थंडपणे तोंडातल्या तोंडात बोलत गणित मांडतो. याला मारलं तर किती बोंबाबोंब होईल, याची बॉडी कुठे टाकायची वगॆरे वगॆरे. इकडे चंदू आणि इन्स्पेक्टर दोघेही बोंबलताहेत. अखेर हा शांतपणे चंदूकडे पाहून म्हणतो ’उडादे.’ एक शब्द. एकच शब्द. पण तिथे अजय सिनेमा खाउन टाकतो. गॅंगस्टर कसा रंगवावा याचा वस्तुपाठच त्याने घालून दिलाय. A don has to be cold. Ajay actually radiates those cruel cold vibes in Company.

पण माझ्यासाठी मात्र कंपनी चा high point चित्रपटाच्या अगदी सुरवातीला आहे. भल्या मोठ्या मुंबईच्या पार्ष्वभूमीवर आकाशात घिरट्या घालणारा ससाणा आणि मागे मकरंद देशपांडेचं opening speech. त्या आवाजातली जादू चित्रपटाच्या सुरवातीसच आपल्याला भारून टाकते. काहीतरी वेगळं (आणि अ-’सत्या’ :) ) सादर होणार असल्याची ती नांदी असते.

जाता जाता , मलिकचा मला सर्वात आवडलेला डायलॉग. ’हर इन्सान के अंदर एक राक्षस होता हॆ.....’

( आमचे आगामी आकर्षण: अंदाज अपना अपना आणि प्रहार. )

प्रिय

2007-12-17T19:50:00.001+05:30

स.न.वि.वि. सारं काही क्षेमकुशल ना? खरंतर हे पत्र मी कसा आहे हे सांगण्यासाठी लिहीत आहे. त्यामुळे याहून जास्त ऒपचारिक होता येणार नाही. क्षमस्व.

मी ठीक आहे. म्हणजे तसा बरा आहे. रोज न चुकता जगण्याचा प्रयत्न करतो. दरवेळी जमतंच असं नाही. पण म्हणून प्रयत्न न करण्यात काही अर्थ नाही हेही कळून चुकलंय.

तसा दिवस गडबडीतच जातो. येणार्या क्षणाची वाट बघणं आणि गेलेल्या क्षणांचा हिशोब मांडणं या गडबडीत हातातला क्षण कसा निसटून जातो कळतच नाही. पण आपले सारे क्षण आपले कुठे असतात? सारं आयुष्यच देवाणघेवाण होवून बसलं आहे.
काही क्षण द्यायचे अन बदल्यात काही मिळवायचे. कधी कमी देउन जास्त मिळतं अन कधी खूप काही देउनसुद्धा झोळी रितीच रहाते.

एखाद्या शांत संध्याकाळी वाटतं, पडावं बाहेर या बिल्डिंगमधून. उपभोगावी ही संध्याकाळ. मावळत जाणार्या त्या सूर्याला करावं कॆद मुठीत. पकडून ठेवावा हा क्षण. आकाशातले हे अगणित रंग जणू पुन्हा कधी दिसणारच नाहीयेत. तो सूर्य मावळतो आहे तो पुन्हा न उगवण्यासाठीच.अन जर उगवलाच तो उद्या तर असेल अगदी उष्टावलेला अन या संध्याकाळच्या बेहोशीतच तो करेल उद्याची मार्गक्रमणा.

नेमक्या अशाच क्षणी जाणवतं की कर्तव्याची अद्रुष्य बंधनंच तोडायला जास्त अवघड असतात.

मग हुरहुरत त्या सूर्यास्ताकडे पहात रहातो. पहात राहतो पश्चिमेला रंगलेली मॆफ़ल आणि तिची भगव्या छ्टेच्या भॆरवीने होणारी सांगता. हळूहळू अंधार पडतो आणि मी कामाकडे वळतो.

प्रिय, परवा काय झालं माहितंय? मल्टिनॅशनल कंपनीच्या गेटबाहेरच्या चकचकीत रस्त्यावरच एक मरतुकडा बॆल मटकन खाली बसला होता. त्याचा हाडं हाडं दिसणारा गाडीवान त्याला चुचकारून उठवत होता. एवढ्यात पोट सुटलेला कंपनीचा वॉचमन आला आणि गाडीवानावर डाफ़रला. हो , नेमका त्याच वेळी एखादा अति-संवेदनशील (emotional fool म्हण हवं तर) अभियंता आला असता तर ’इंडिया शायनिंग’ वगॆरे त्याच्या भ्रमाला सुरूंग लागला असता. आधीच वाढत्या संधींमुळे अट्रीशन रेट वाढत चाललाय. त्यात असल्या ’फ़ालतू’ कारणामुळे एखादा अभियंता कंपनी सोडून गेला तर मग प्रोजेक्ट वेळेवर संपणार कसा?

अखेर गाडीवानानं चिडून बॆलाचं शेपूट पिरगाळलं.तरी तो उठेना. एवढ्यात मागे भलीमोठी इंपोर्टेड कार येउन उभी राहिली. ड्रायव्हर हॉर्न वाजवू लागला. हॉर्नचा आवाज,गार्डच्या शिव्या आणि कदाचित पोटातली भूक या सगळ्यामुळे संतापून गाडीवानाने बॆलाची पाठ सोलवटून काढली. अखेर बॆल उठला अन चालू लागला.

’लीड इंडिया’ वगॆरे कार्यक्रमात किंवा ’आज तक’ वर तो बॆल आणि गाडीवन दिसायला हवे होते. किमान पोटभर अन्न नाही तरी हजार एक एसेमेस तरी त्याच्या वाट्याला नक्कीच आले असते.

बॉलीवूडगिरी - भाग १

2007-12-07T22:48:00.000+05:30

हिंदी सिनेमा या गोष्टीवर मी बेहद्द फ़िदा आहे. तेही अगदी लहानपणापासून. म्हणजे मी तिसरी चॊथीत असताना दूरदर्शनवर शनिवारी दुपारी ३-४ वाजता हिंदी सिनेमा लागायचा आणि मी तो न चुकता बघायचो. तेव्हापासून लागलेलं हे सिनेमाचं वेड आजतागायत कायम आहे.

सिनेमाशी निगडीत काही गोष्टी अगदी close to my heart आहेत.

’सरफ़रोश’ बघायला जेव्हा थेटरात गेलो तेव्हा बाहेर सिनेमाचं भलंमोठं पोस्टर लागलेलं होतं. आजही ’सरफ़रोश’चा कुठे विषय निघाला की ते पोस्टर आठवतं. पाठमोरा आमिर, त्याच्या हातातली पिस्तोल आणि समोर उगवता सूर्य. (सूर्य उगवता की मावळता हा ज्याचा त्याचा perspective आहे :)) बस्स. अगदी साधं पोस्टर पण जबरदस्त परिणाम साधतं. एका मध्यमवर्गीय पांढरपेशा घरातल्या साधारण मुलाला अंतर्बाहय बदलून टाकणारी परिस्थीती , वर्तमानाला सामोरा जाता जाता गतकाळाकडे त्यने टाकलेली नजत आणि देशाचं भविष्य घडवण्यासाठी त्याला हाती धारण करावं लागणारं शस्त्र. केवळ अप्रतिम.

बर्याच जणांसाठी ’दिल से’ आणि ’छॆया छॆया’ हे दोन समानार्थी शब्द आहेत. मला मात्र आठवते ती स्टेशनवरची रात्र, काळी शाल पांघरलेली ’अजनबी’ आणि 'अमरकांत वर्मा - all india radio'. रेल्वे सुटते आहे, ती दारात उभी, मागे वळून पाहते, त्याच्या हातात वाफ़ाळणारा चहाचा ग्लास आणि त्याच्यात पडणार्या पावसाच्या पाण्याचा होणारा आवाज.. कोण असेल ती? का बरं अशी एकटीच होती बसलेली? कुठून आली असेल आणि कुठे चालली असेल? परत गाठ पडेल का तिची माझी? की या रात्रीसारखीच तिही एक आठवण बनून मनाच्या तळाशी दडून राहील आयुष्यभर? मग कदाचित अशाच एखाद्या पावसाळी रात्री ती आठवेल आणी मनाला हुरहुर लावून जाईल.

बेचॆन करणार्या त्या प्रसंगामध्ये एका स्वतंत्र कथेइतकं सामर्थ्य आहे.

दिल चाहता हॆ च्या शेवटून दुसर्या सीनमध्ये आमिर त्याच्या रूममध्ये बसलेला असतो. तिथे एक् शोपीस आहे त्याच्या टेबलावर. काचेच्या त्या शोपीसमध्ये निळंशार पाणी हिंदकळतंय. तो शोपीसही दोलायमान अवस्थेत आहे. एकदा इकडे झुकतो तर एकदा तिकडे. आमिरच्या मनाची अवस्था दाखवण्यासाठी वापरलेलं हे रूपक अफ़ाट आहे. कॉलेजच्या दिवसांमध्ये जी मॆत्री झाली ती खरीच मॆत्री होती की तो त्या वेळेचा, परिस्थितीचा परिणाम होता? आज आयुष्यात ईतके बदल घडल्यानंतरही ’ही मॆत्री टिकायलाच हवी’ असं वाटतंय का?

हे आणि कदाचित आणखीही बरंच काही तो शोपीस सांगून जातो.

To be continued... (पिक्चर अभी बाकी हॆ मेरे दोस्त :) )

मोरपीस

2007-10-03T14:03:00.001+05:30

मोरपीस बाळाच्या मुठीतलं
आईच्या उबदार कुशीतलं

मोरपीस ’तिच्या’ नोटबुकातलं
’त्याच्या’ पहिल्या भेटीतलं

सीमेवरच्या जवानाच्या पेटीतलं
त्याच्या घरी घालवलेल्या सुटीतलं

मोरपीस गुलजारच्या मनातलं
आणि लताच्या सतरंगी सुरातलं

मोरपीस माझ्या टेबलाच्या खणातलं
तिच्यासोबतच्या मंतरलेल्या क्षणातलं

मोरपीस मोराच्या पिसार~यातलं
लांडोरीच्या व्याकूळ डोळ्यातलं

पारध्याच्या पोटातल्या आगीतलं
आणि डार्विनच्या थडग्यावरच्या मातीतलं.

आम्ही आय. टी. वाले

2007-09-26T16:52:00.001+05:30

सध्या ’फ़्रेशर’ हे गोंडस नाव धारण करून ट्रेनिंग नावाच्या अतिभयंकर प्रकारातून जात आहोत. त्या ’ट्रेनिंग’ ला ही कविता(?) अर्पण. :-)

काही चेहरे कंटाळलेले काही आधीच्याच गप्पांवर रेंगाळलेले

दिव्यांच्या चकचकाटातही अस्मादिक पेंगुळलेले

ट्रेनरचा संथ आवाज , पडद्यावरची गुळगुळीत अक्षरे

शांततेचा भंग करीत एखादीचा मोबाईल थरथरे

थंडगार एसीखाली झोप अनावर होत होती

च्यामारी पोस्टलंच सेशनआधी कॉफ़ी प्यायला हवी होती

Thank you ची स्लाईड दिसता मात्र क्षणार्धात नूर बदलला

वठलेल्या झाडावर जणू वसंतातला गुलमोहोर फ़ुलला

की प्रकाशवेगाने सर्वांनी प्रतिक्रीयापत्रिका भरली

अन अटेंडन्सशीट क्षणार्धात रूमभर फ़िरली

सुतकी होते ते चेहरे हसरे अन उल्हासित झाले

ट्रेनरसमोर रमत गमत रूममधून बाहेर पडले

झाली रूम रिकामी , उरले चिंतातूर जंतू काही

ही कशी झाली किमया ट्रेनरलाही कळले नाही

पावसाळ्यातल्या एका रात्री

2007-07-02T19:55:00.001+05:30

मेसमधला कडबा संपवून रूमवर परतत होतो
पाउस आणि मेस दोहोंच्या नावाने खडे फ़ोडत होतो

उसवलेलं जर्किन तुटलेली चप्पल
फ़क्त पॆशाचीच जमत नाही नक्कल

पाउस वाढला तसा गेलो एका बंद दुकानाच्या आश्रयालावर
पाटी लटकत होतीच'फ़क्त ९९ रू. महिन्याला'

इतक्यात शेजारी येउन उभा राहिला एक भिकारी

फ़ाटके कपडे, राठ केस,अंगाला वास
माझ्याच नशिबी असतो असला त्रास

कपाळावरच्या आठ्या बघून तो हसला
म्हणला 'सांग तर खरं, तुला त्रासंय कसला? '

'माझ्याकडे गाडी नाही , बसमध्ये फ़ार गर्दी असते
मेसच्या जेवणानेच तब्येत सारखी बिघडते

शोरूम मधून घेतलेली माझीच चप्पल तुटते
गरजेच्या वेळीच मोबाईलची बॅटरी दगा देते

अभ्यास केला तर मार्क पडत नाहीत
कविता केल्या तर यमकं जुळत नाहीत

'खासा' कधी होणार नाही , नेहमीच रहाणार 'आम'
आजकाल कशातच वाटत नाही राम '

ऎकता ऎकता भिकारी विचारात पडला
शंभरच्या बल्बसारखा त्याचा चेहरा उजळला

'फ़ारच खडतर रे आयुष्य तुझं , त्यामानाने मी बरा
भिकारी असण्यातच असतो आनंद खरा

गाडीचं जाउदे रे, मी तर बसही करत नाही
तिकीटापुरता सुध्दा माझ्याकडे पॆसा उरत नाही

जेवणाचं म्हणशील तर रोज नविन व्हरायटी
दहा घरची एकाच दिवशी सारखी नसतात खरकटी

चप्पल तुटली तरी कधी अडत नाही माझं घोडं
तुटण्यासारखं त्या चपलेत राहिलेलं असतं थोडं

आई गेली तशी शाळा तिसरीतच सुटली
म्हणलं बरं झालं , पुढे शिकण्याची कटकट वाचली

कविता करण्याच्या मी कधी फ़ंदात पडत नाही
कुणी कविच म्हणून गेलाय
उपाशीपोटी कविता जमत नाही

रात्री प्रार्थना करत झोपतो सकाळचा सूर्य दिसण्याची
त्याला बघताच खात्री पटते स्वत:च्या असण्याची

दारूड्यांच्या बेफ़ाम गाड्या आणि पुराचं पाणी
रात्र निभावली गेली तर देवाचीच करणी

आयडेंटिटी क्रायसिस चा मला कसला त्रास?
गटारातल्या मुडद्याच्या दिशेने आयुष्याचा घडतोय प्रवास '

ईतकं बोलून भिकारी खिन्नपणे हसला
अमावस्येचा चंद्र त्याच्या डोळ्यांत दिसला

बाहेर पडला तो चालू लागला पावसात

पाउस कोसळत होता , वेड्यासारखा हसत होता
दोघांमधला भिकारी कोण हा प्रश्न पुसत होता

शब्द : एक मुक्तचिंतन

2007-07-02T19:48:00.001+05:30

आजकाल शब्दांचीच भिती वाटू लागली आहे.

शब्द, पूर्वी किती सहज सुचायचे
हातात हात घालून मला भेटायचे

माझ्याचसारखे उथळ,निरूपद्रवी, सरळसाधे.
यमक , अनुप्रासाची बंधनं नसणारे.
पुन:पुन्हा भेटले तरी आपलेसे वाटणारे
अनोळखी शब्दांशी माझं फ़ारसं कधी जुळलंच नाही
कधीतरी भेटणार्यांचं कॊतुक कधी वाटलं नाही

आवडते, जिवलग शब्द मात्र आजकाल दगा देतात.
नको असतं तेव्हा भरभरून भेटतात
गरज पडते तेव्हा एकटं टाकून निघून जातात

मी वाट बघत राहतो किनार्यावर
भरती येत नाही
सहज वर जाते नजर
आकाशात माझा चंद्रच नाही.

कसा येणार मग प्रतिभेला बहर?
भूगोलाचे नियम इथेही लागू होतात तर!

पण नक्की काय झालं? का रूसले शब्द?
की गाजवायचा होता मलाच त्यांच्यावर हक्क?

शब्दांचा तळ खरवडता खरवडता....
अं! अं! कसं पकडलं! शब्द ओळखीचे वाटताहेत रे!
आहेत खरे! पण शब्दांवर कसली मालकी?
मालकी नाही? मग इतक्या वर्षात आजच सुचले हे शब्द!
हा प्रतिभेचा बहर की सरस्वतीचा प्रसाद ?
की आहेत शब्द दुसर्याच कुणाचे?
मला नको विचारू, उत्तर देणार नाही.
माझी कविता अशीच आहे,
प्रश्न सापडतील पण उत्तर मिळणार नाही.

प्रश्न? किती गहन आहे हा प्रश्न? काय व्याप्ती काय त्याची?
किती अनोळखी शब्द आहेत त्यात?

शब्दांचं जाउदे रे , आधी प्रश्न तर कळू दे

असं कसं? कवितेचा विषय तर शब्द आहे.
निदान पहिल्या ओळीचा तरी हाच अर्थ आहे.
आणि जरा यमक जुळव, शब्दांवर घाल निर्बंध
नाहीतर लिही तरी कवितेच्या खाली , 'मुक्तछंद'

कविता लिहिण्याचा प्रयत्न कधीच फ़सला आहे
आकाशातला बाप माझ्यावर कायमचाच रूसला आहे
बघ हे असं होतं
बघ हे असं होतं
यमक जुळवायला जातो आणि कवितेचं हसं होतं
नाही जुळत यमकं , जमली तरी अर्थ लागत नाही
सगळ्यांनाच सगळं जमतं असं नाही

बस तर मग घेउन जुन्याच शब्दांना
कधी तोकडे पडले तेच शब्द तर म्हणू नकोस
'खरं महत्त्व असतं भावनांना'

अरे पण इतरांसारखे तेच तेच शब्द पुन:पुन्हा..

अंहं! 'पुन:पुन्हा' म्हणू नकोस. कवितेत आधी वापरलाय
'परत परत' तर बेचव झालाय.शोध, शोध. नविन शब्द शोध.
शोध आणि प्रतिक्षा, हेच आहे तुझं आयुष्य.

शाप देतो आहेस की भविष्य सांगतो आहेस?

तुला काय वाटतं?

मला काहीच फ़रक पडत नाही.
दोन्हीचा शेवट एकच आहे त्यामुळे
तक्रारही नाही आणि भितीही नाही......

नववर्षाभिनंदन !

2007-03-18T19:19:00.000+05:30

"अहो जरा अमोलला उठवा. साडे पाच वाजलेत. वर्षाचा पहिला दिवस. निदान आजच्या दिवशी तरी लवकर उठ म्हणावं."
"हो गं बाई. झोपू दे ना जरा त्याला. आज सुट्टी आहे कॉलेजला. रात्री बराच उशीरापर्यंत ऑर्कुट ऑर्कुट खेळत होता. उठायला होणारच की उशीर."
"छान! आणि तुंम्ही हे कॊतुकाने सांगताय? कमाल आहे तुमची पण!"
"काय दंगा चाललाय तुमचा सकाळी सकाळी?" अमोल डोळे चोळत बाहेर येत म्हणाला.
"बघ. मी म्हटलं होतं की नाही, उठेल तो वेळेत म्हणून."यावर 'तुंम्ही असं कधी म्हणाला' असं अमोलची आई विचारेपर्यंत अमोल म्हणाला, "मी झोपलोच नाही रात्री".
"अवघड आहे या पोराचं", कपाळावर हात मारून घेत अमोलची आई म्हणाली."हा काय वेडेपणा? रात्री झोपायला काय झालं होतं?"
"बाबा, रात्री मित्राशी मेसेंजरवर गप्पा मारत बसलो. साईन आउट करून झोपेपर्यंत मित्रांचे नववर्षाभिनंदनाचे समस यायला सुरवात झाली. त्यांना उत्तरं पाठवता पाठवता ५ वाजले. म्हटलं नविन वर्षाच्या पहिल्या दिवशी तरी.... काय आई? "
"हो. कळला बरं का टोमणा. आता आवर पटापट उठलाच आहेस तर."
"आवरतो गं. पण काय मेसेजेस येत होते भल्या पहाटे. एक जण म्हणतोय "मराठी नववर्षाच्या शुभेच्छा", एक म्हणतोय "हिंदू नववर्षाच्या शुभेच्छा". नक्की कुणालाच माहित नाही कुठला सण साजरा करतोय ते. फ़ुकटचे मेसेजेस संपवणं महत्त्वाचं. माझा एक मित्र तर गेल्या वर्षी "फ़िरंगी नववर्षाच्या शुभेच्छा" असं १ जानेवारी ला म्हणत फ़िरत होता. आता पाश्चात्य संस्कृतीचा एवढा राग असेल तर मग अभिनंदन करायचं कशाला?"
"हो ना. तरी नशीब, पाडवा आणि दसरा असल्या सणांच्या दिवशी खरेदी खूप होते, त्यामुळे व्यापाऱ्यांचा आणि पर्यायाने पेपरवाल्यांचा ईंटरेस्ट अजून टिकून आहे. नाहीतर कालॊघात असले सण नामशेषच व्हायचे."
"पण बाबा फ़रक काय पडतो एखाद दुसरा सण विसरला गेला तर? असेही आपल्याच धर्मात सगळ्यात जास्त सण आहेत. आपण त्यातले बहुतेक सण साजरे करतोच. हा आता साजरे या शब्दाचे जे अनेक अर्थ निघतात त्यातला आपल्याला मानवणारा अर्थ आपण निवडलाय. पण तरीही जर प्रत्येकच सणाला दुपारी गोड खाउन झोपायचं असेल आणि संध्याकाळी गाडीतून गच्च भरलेल्या रस्त्यांतून खरेदी करत फ़िरायचं असेल तर मग हे आपण एखाद्या रविवारीही करू शकतोच की. त्यासाठी देवाची पूजाच कशाला करायला हवी?"
"अहो, आता ही महाचर्चा थांबवा थोडा वेळ. लवकर आंघोळ करून घ्या. आपल्याला सारसबागेतल्या गणपतीला जायचंय. याला काय, आज कुठे बाहेर जायचं नाही त्यामुळे उशीरा आंघोळ केली तरी चालेल.""हे काय? मी पण येणार आहे सारसबागेला. म्हणून तर उठलोय लवकर.""अग्गं बाई. खरच की काय? काय हो आज सूर्य कुठे उगवलाय बघा जरा."
"प्रिये, आपल्या सुपुत्राच्या मनात जी अचानक देवभक्ती उचंबळून आलीये त्याचं कारण मी सांगतो. कुठल्याही सणाच्या दिवशी सकाळी सारसबागेचा गणपती हे पक्षीनिरीक्षणासाठीचं आयडीयल ठिकाण आहे. छान छान तरूण मुली नटून थटून आई वडिलांबरोबर देवदर्शनाला येतात यापरती दुसरी पर्वणी कुठली? काय अमोल ? आणी लेका तु विचारतोस होय 'सण कशासाठी म्हणुन?'".

आपल्यावरचा हमला थोपवून धरण्यासाठी अमोलने रेडियो सुरू केला आणि मिर्ची वरून चक्क आकाशवाणी पुणे वर नॉब फ़िरवला.

बाबूजी गात होते.
" त्रिवार जयजयकार रामा त्रिवार जयजयकार
पुष्पकयानातुनी उतरले स्वर्गसॊख्य साकार "

लोड-शेडिंग

2007-03-15T22:44:00.001+05:30

उकाडा. रात्रीची वेळ. अंगावर घोंघावत येणारी डास,चिलटं. आजुबाजूला महतप्रयासाने दबलेला कोलाहल. जणू होता होता राहिलेला विस्फ़ोट.

"काय कटकट आहे!", तो न जाणे कितव्यांदा स्वत:शीच पुटपुटला.हे नेहमीचंच आहे. असल्या वेळा त्याच्या अंगावर धावून येतात. त्याचं स्वामित्व काही क्षणांपुरतं का होईना,पण झुगारून देऊन भूतकाळ समोर उभा रहातो. मग सुरु होतो नेहमीचाच खेळ. गतकाळातले निर्णायक क्षण समोर उभे ठाकतात. मग पर्यायांचा विचार त्याला फ़रफ़टत नेतो. तेवढा वेळ तो कोणीतरी वेगळाच असतो.

एखाद्या माणसाबद्दल विचार करणं आणि तो आपल्याबद्दल काय विचार करत असेल याचे आराखाडे बांधणं हा त्याचा फ़ावल्या वेळातला खेळ. दुसर्याच्या मनात शिरून त्याचं सुख आणि दु:ख अनुभवायचा प्रयत्न करायचा. उद्देश एकच. मी इतरांपेक्षा सुखी असो वा दु:खी , मी 'वेगळा' आहे ही सुखद जाणीव. भूतकाळाने ओरबाडल्यानंतर झालेल्या जखमांतून जणू त्याचा वेगळेपणाचा आनंद झिरपत असतो.

रात्र वाढत असते. वर्तमानापासून दूर, हव्याशा वाटणार्या भविष्यात त्याच्या भरार्या चालू असतात.

शेजारची माणसं आणि अंगावर बसणारे किडे यांतला फ़रक बघता बघता नाहीसा होतो. माणूस शेवटी किडाच. जन्माला येतो, टिचभर पोट जे कधी भरतच नाही ते भरण्याचा पुन:पुन्हा प्रयत्न करत असतो. आयुष्यातली सुखं दु:खं त्यात्या वेळी किती मोठी वाटतात. पण अशा क्षणी त्यांच्यात अडकलेला भावनांचा गुंता बाजूला काढला की उरतो तो फ़क्त क्षणांचा हिशोब!. "बापरे, आजकाल फ़ारच विचार करतोय मी". स्वत:ला वर्तमानात आणण्याच्या त्याच्या या चालीची त्याच्या मनाला आता चांगलीच सवय झालेली असते. ते दाद लागू देत नाही.

इतक्यात दूर कुठेतरी म.रा.वि.मं. चा कुणीतरी कर्मचारी कुठला तरी खटका दाबतो. सहस्त्रसूर्यांच्या तेजाने सगळं शहर उजळून निघतं. खुंटा घालून अडकवलेलं जीवनाचं रहाटगाडगं पुन्हा सुरू झालेलं असतं.
बाळबोध संस्कारांमुळे दिव्याकडे बघत त्याचे हात आपोआप जोडले जातात. मनातली सगळी जळमटं झटकत तोही पुटपुटतो, 'शुभंकरोती कल्याणम.......'.

शुभमंगल सावधान..

2007-02-27T15:22:00.001+05:30

मी आत्तापर्यंत बर्याच लग्नांना हजेरी लावलेली आहे आणि जवळपास प्रत्येक लग्नात एक गोष्ट नेहमीच notice केलीये. म्हणजे बघा नात्यातल्या कुणाचं लग्न नसेल तर आपण शक्यतो मंगलाष्टकं पडायच्या थोडं आधी कार्यालयात पोचतो. दाराजवळचं टेबल तोवर रिकामं झालेलं असतं. (टेबलापाशी उभं राहुन येणार्यांचं सुहास्य वदनानं स्वागत करणार्या ललनांनी आधीच आत प्रयाण केलेलं असतं.) टेबलावर फ़क्त अक्षतांचं ताट असतं. चेतक सुपारी, गुलाबाची फ़ुलं आणि पेढ्यांचे chocolates संपलेले असतात. अत्तराचा फ़वारा करणारा fan पण बंद झालेला असतो. आपण मुठीत बचकभर अक्षता घेउन आतल्या गर्दित घुसतो. बरीचशी लग्नं उन्हाळ्यात किंवा पावसाळ्यात असल्यानं कपडे ओले झालेले असतातच.

एवढ्या सगळ्या प्रयासानंतर आपण गर्दित उभे रहातो. वर आणि वधु एवढ्या गर्दितून दिसतच नाहीत. मग भटजी हातात माईक घेउन मंगलाक्षता सुरू करतात. अत्यंत भसाड्या आणि मोठ्या आवाजात. अशा वेळी काही "अनुभवी" मंडळींना जोर चढतो. "सावधान" येण्याआधीच ते अक्षता टाकु लागतात. मग आपणही टाकतो. मागुन कुठुनतरी घामाने भरलेल्या मानेवर सटासट अक्षता बसत असतात. हे असं दोन मिनिटं चालतं. आपण अंदाज घेउन अक्षता टाकत असतो. उगाच "शुभमुहुर्तो सावधान" च्या वेळी अक्षता संपल्याने बावळटासारखं हात बांधुन उभं रहावं लागु नये म्हणुन! पण कसचं काय. ज्यांची कुठलीही कविता कधी रविवारच्या पुरवणीत सुद्धा छापली गेलेली नाही अशा कुठल्यातरी काकु किंवा मामींना जोर चढतो. भटजींच्या हातुन माईक हिसकावुन घेउन त्या गायला लागतात. आहाहा ! काय तो आवाज, काय ते शब्द ! नुसतं र ला र, ट ला ट.

बाळाची आई मायाळू , बापही कनवाळू.
नव्या सुनेला ओवाळू , प्रेमाने !

च्यायला ईथे उकडून जीव जात असतो आणि काकु सूड उगवत असतात. न चढणार्या,चिरक्या आवाजात गाऊन. भटजी जरा रागावलेले असतात , त्यांच्यावरचा हक्काचा प्रकाशझोत हिरावला गेल्याने. अखेर पत्रिकेत दिलेल्या मुहुर्ताच्या बरोबर १७ मिनिटांनंतर भटजींच्या हातात पुन्हा माईक येतो. शेवटलं कडवं झालं की आपण उरल्या सुरल्या अक्षता टाकुन आधीच बघुन ठेवलेल्या जेवणविभागाकडे धाव घेतो. थोड्याफ़ार फ़रकाने सगळ्या लग्नांची कहाणी अशीच सुफ़ळ संपूर्ण होते.

असाच सार्वजनिक ठिकाणी कलागुणप्रदर्शनाचा दुसरा नमुना म्हणजे मंदिरातल्या आरत्या! त्यातल्या त्यात मारूतीच्या मंदिरात आरती चालु असली तर रांगेत पुढे उभे राहुन गाणार्यांच्या अंगात साक्षात महारूद्र हनुमानच संचारले आहेत असं वाटतं. घंटा किणकिण नागरा म्हणताना यांचा आवाज किणकिणत तर नाहीच पण घंटेसारखा डोक्यात ठणठणत असतो. एकदा चुकुन मी आरतीच्या वेळेत मारूतीच्या मंदिरात जाण्याचा आणी देवाचं दर्शन घेण्याचा प्रमाद केला. त्या हनुमंताच्या भक्तजनांनी माझ्याकडे असे काही जळजळीत कटाक्ष टाकले की मी घाबरून काढता पायच घेतला.

एकदा गणपतीबाप्पाच्या मंदिरात गेलो होतो. दर्शन घेतलं. शहाण्या बाळासारख्या प्रदक्षिणा घालायला सुरवात केली. मंदिरात फ़क्त एक आज्जी होती. तिच्या चेहर्यावरुन संत्रस्त झालेली दिसत होती. मी आपला अथर्वशिर्ष म्हणत आपल्याच नादात प्रदक्षिणा घालत होतो. ५वी प्रदक्षिणा सुरू होणार ईतक्यात आज्जी वसकन अंगावर आली. "ए बाबा आधी प्रसाद घे. प्रदक्षिणा नंतर घालत बस." मी मुकाट्याने प्रसाद घेतला. अथर्वशिर्षाचं कडवं तर तोपर्यंत विसरलोच होतो. तो प्रसाद हातात धरून परत पहिल्यापासून स्तोत्र म्हणत माझ्या प्रदक्षिणा सुरू झाल्या. हात चिकट. जोडताही येईनात. अखेर तसाच देवाला दंडवत घालून बाहेर पडलो.

आजकाल मंदिर रिकामं असल्याशिवाय मी शक्यतो आत जाण्याचं धाडस करत नाही. न जाणो कुठुन आज्ज्या येतील आणि.......

मित्र असावा ऎसा गुंडा

2007-02-25T22:46:00.001+05:30

शाळेत असताना मित्र, माझा मित्र, आवडता मित्र , जिवलग मित्र असल्या बर्याच विषयांवर निबंध लिहिलेत. मराठी माध्यम असल्याकारणाने my best friend या शिर्षकाखाली विंग्रजीतही अक्कल पाजळली. अर्थात a friend in need... वगॆरे लिहायला ठीक आहे. पण वास्तविक आयुष्यात पुस्तकी व्याख्येत बसणारा मित्र मिळणं फ़ार अवघड. पण जेव्हा कळतं की मॆत्री ही असल्या कुचकामी व्याख्यांच्या पलिकडली गोष्ट आहे तेव्हा मात्र गंमत वाटते आणि मग आपण खुलेपणाने आपल्या मित्रपरिवाराकडे बघतो. काही नव्या कसोट्या वापरून. जशा की ... जुने अनुभव, अंतरीची गाठ , सहवासातला मोकळेपणा.. वगॆरे वगॆरे.

मला मित्र बरेच आहेत. त्यात आणि hostelite असल्यानं गेली साडे तीन वर्षं मी मित्रांच्या गराड्यातच आहे. दिवसाचे चोवीस तास मित्रांचाच सहवास. शाळेत असताना मित्र नव्हते अशातला भाग नाही. पण त्यातल्या बहुतांश मित्रांशी नाड जुळलीच नाही. आम्ही सगळेच लहान होतो किंवा मी आताइतका प्रगल्भ नव्हतो किंवा वयापेक्षा जास्तच शहाणा होतो.. कारण काहीही असू शकेल. पण मित्रांवरचे निबंध लिहिताना काहीतरी खोटं,क्रुत्रिम लिहितोय असं नक्कीच वाटायचं. त्यावेळचे मित्रही छान होतेच. आजही माझी त्यांच्याशी मॆत्री टिकून आहे. .but still something was missing.

सुदॆवाने पुण्यात आल्यानंतर बरेच नविन मित्र भेटले , काही जुन्या शाळकरी मित्रांची नव्याने ओळख झाली. त्यामुळेच तर हा मित्रांवरचा लेख लिहिताना आज फ़क्त छानच वाटतंय. मनात दुसरी कुठलीच भावना नाहीये. गेलं एक वर्ष तर मैत्रीखात्याच्या द्रुष्टीने भरभराटीचं ठरलं. मित्रांची फ़ार वेगळी रूपं फ़ार जवळून बघण्याचा (/वाचण्याचा / ऎकण्याचा ) योग आला. वरच्या कसोट्यांमधे खरे उतरणारे बहुतांश मित्र पुण्यातले आहेत. काहींशी तर गेल्या दीड वर्षातलीच ओळख आहे. पण आज मात्र नवल वाटतं की मी इतकी वर्षं या लोकांशिवाय कशी काढली? बरं आता चांगले मित्र तर मिळाले. मग यातला सर्वात चांगला मित्र कोणता? नाही नाही. चांगले तर सगळेच आहेत. जवळचाही म्हणता येणार नाही . फ़क्त कॊटुंबिक आणि शॆक्षणिक पार्श्वभूमी माहित असली म्हणजे मित्रोत्तम झाला असं थोडीच असतं? अर्थात आज असे बरेच मित्र आहेत म्हणून मी हे करू शकतो. अन्यथा मित्रनिवडीचा प्रपंच करण्याची गरजच काय पडली असती?

जरा निरखून बघितलं तर या गर्दित एक मित्र उठून दिसतो. याच्याशी ओळख म्हणली तर चार वर्षापूर्वीची. पण याचं खरं स्वरूप उलगडलं ते गेल्या वर्षी. त्याच्याशी कित्येक तास मारलेल्या अर्थक आणी निरर्थक गप्पांनंतर उलगडलं की आपण मित्र या प्राण्याकडुन ज्या काही अपेक्षा करत होतो त्यातल्या बहुतांश अपेक्षांची पूर्ती इथे होतेय. पण माझं बाळबोध मन त्याला माझा सर्वात जिवलग मित्र अशी माझ्या द्रुष्टीने महत्त्वाची पदवी द्यायला तयार नाहीये. कारण क्षुल्लक आहे. मी कदाचित त्याचा सर्वात चांगला, जवळचा मित्र नाहीये. चार वर्षांपूर्वी ही गोष्ट मला अपमानकारक वाटली असती. मी फ़क्त या कारणास्तव त्याच्याशी मनासारखं बोलू शकलो नसतो. पण आता कळून चुकलंय की मित्राला तो आहे तसं स्विकारणं हीच तर मॆत्रीची खरी कसोटी नाही का? आणि मॆत्रीत अटी कसल्या घालायच्या? तो माझा सर्वात चांगला मित्र आहे ही बाब आज माझ्यासाठी पुरेशी आहे. माझं त्याच्या आयुष्यातलं स्थान काय आहे याने मला आज फ़ारसा फ़रक पडत नाही. त्याचं मात्र माझ्या आयुष्यातलं स्थान वेगळंच आहे.

तो हुषार आहे, लोक त्याला वेडा म्हणतात. तो स्मार्ट आहे , लोक त्याला गबाळा म्हणतात. तो खूप वाचतो, लोक त्याला रिकामटेकडे धंदे म्हणतात. तो विचार करून बोलतो, लोक म्हणतात "तो ना? काहीही बरळत असतो". तो मनातलं तोंडावर बोलतो, लोक त्याला फ़टकळ,बेअक्कल म्हणतात. त्याची लेव्हल कळायला मला चार वर्ष लागली,बाकीच्यांचं सोडाच. त्याच्या घरच्यांनी त्याच्या प्रश्नांची उत्तरं द्यायचं त्याच्या लहानपणीच बंद केलं. आम्ही मनातल्या मनात पुण्यात चार वर्षांनी फ़्ल्याट घेतला तर किती हप्ता पडेल याची गणितं करत असतो आणी हा मात्र जाहीर करतो "मी दहा वर्षानी millionaire होणार आहे." तो जितक्या उत्कटतेने english movies बघतो तितक्याच उत्कटतेने वेदांतही वाचतो. त्याला आयुष्याचा अर्थ शोधायचाय. तोही लवकर. वेळ नाहीये त्याच्याकडे. धोपटमार्ग झुगारायची त्याची धडपड मी स्वत: बघितली आहे. त्याच्या निम्म्याहून अधिक मित्रांना तो काय चीज आहे हे अजूनही कळलेलं नाहीये. तो परफ़ेक्ट नाहीये. पण परफ़ेक्ट होण्याची इतकी प्रबळ ईच्छा फ़ार कमी जणांकडे असते हे नक्की. मला त्याच्या सगळ्याच गोष्टी पटतात असं नाही. काहीवेळा मला त्याचा रागही आला आहे, मी त्याच्या नावाने ईतरांकडे खडेही फ़ोडले आहेत. त्याला माझी सगळी माहिती आहे , तो माझ्या नेहमी मदतीला धावून येतो , आम्ही रोज संपर्कात असतो , त्याच्या आयुष्यात काय चालू आहे हे तो मला नियमितपणे सांगतो.... यातलं काही एक घडत नाही. थोडक्यात यातलं काहीच बेस्ट फ़्रेंड च्या व्याख्येत बसणारं नाहीये. तरीही......

परवा त्याच्याशी बोलताना एक गोष्ट जाणवली. तो कदाचित दहा वर्षात millionaire होईलही. पण मला मात्र आजच त्याच्या मॆत्रीने श्रीमंत झाल्यासारखं वाटतंय.

अन्न हे पूर्णब्रम्ह

2007-02-21T15:17:00.001+05:30

माणूस खाण्यासाठी जगतो की जगण्यासाठी खातो?

सकाळ, दुपार,संध्याकाळ,रात्र.
चहा, नाश्ता, जेवण, संध्याकाळचा चहा, रात्रीचं जेवण.
कुणाची ट्रीट, कुणाची पार्टी, कुणाला ’फ़ाडला’.

ब्रेड , बिस्किट , खारी , रविवारी पॅटीस , क्रीमरोल , पोहे , उप्पीट , शिरा , ईडली.
चटणी , कॊशिंबीर , भाजी , चपाती , भात .
बटाटेवडा , भजी , sandwich .
पिझ्झा , बर्गर , पास्ता.
भेळ , एसपीडीपी , पाणीपुरी , दहिवडा.

अम्रुततुल्य , कॅंटीन , मेस , होटेल , घर.
चायनीज , पंजाबी , महाराष्ट्रीयन थाळी , गुजराती थाळी.

मेस अशी , मेस तशी . तिखट जेवण , आळणी जेवण.

रोज रोज उसळ, रोज रोज कोबी.
आज कोबी , उद्या बटाटा , परवा फ़्लॉवर.
मग mixed veg ( कोबी + बटाटा + फ़्लॉवर)

मेस ला सुट्टी , बाहेर चला.
रविवार संध्याकाळ. बाहेर चला.

रस्त्याशेजारच्या गाडीपासून , फ़ुटपाथावरच्या चिनकाई पासून ते गच्च भरलेल्या पंचमी शुद्ध शाकाहारी पर्यंत.
त्याच भाज्या , तीच रोटी , तेच नूडल्स .
सगळ्या भाज्या सारख्याच दिसतात,
सगळे नूडल्स सारखेच लागतात.

मित्र आहेत. order दिली. दंगा चालु. गर्दी फ़ार.
order आली. serve झाली.

हातातला घास हातातच रहातो. डोळ्यांच्या कडा पाणावतात.
आईच्या हाताची चव जिभेवर अजूनही रेंगाळतेच आहे.

कुणाला दिसण्याआधी,
डोळे कोरडे करून, मोठ्या आवाजात,
मी एक वाक्य टाकतो. हशा पिकतो.

अन्न हे पूर्णब्रम्ह , मनात घोळवत
मी जेवण सुरु करतो.

एक अविस्मरणीय दिवस

2007-02-19T23:01:00.001+05:30

१७ फ़ेब्रुवारी २००७. पुढची अनेक वर्षं लक्षात राहील असा हा दिवस आहे. त्याला कारणंही बरीच आहेत. या दिवसानं मला खूप काही दिलं. अपेक्षाभंगाचं दु:ख, दिवसभराची हुरहूर, काही सुखद धक्के,एकटेपणाची भावना,आयुष्यात पहिल्यांदाच लेखिकेच्या स्वाक्ष्ररीसह भेट मिळालेला कथासंग्रह,काही जुन्या प्रश्नांची उत्तरं आणी दत्त म्हणून उभे राहिलेले काही नवे प्रश्न, ईगोची जाणीव... बरंच काही म्हटलं ते यासाठी.

अस्मादिकांचा २३ वा वाढदिवस. रात्रीचे १२ वाजले. यथावकाश दोन मित्रांचे समस आले. छान वाटलं. मग सेल शांतच राहिला. झोपायच्या आधी मी परत परत सेल चेक केला. चालू होता.
सकाळ उजाडली तीच मित्राच्या फ़ोन ने. मग घरच्यांचा फ़ोन. आशिर्वादपूर्ण शुभेच्छा वगॆरे. फ़ोन ठेवल्यावरही कसली तरी हुरहूर जाणवत होती. आधी वाटलं की घरच्यांची आठवण येत असेल. पण लगेचच मी युक्तीवाद केला. "हा काही पहिलाच वाढदिवस नाही घरापासून लांब साजरा केलेला." बरोबर. मग ही बेचॆनी कसली?

अचानक उलगडा झाला. कालपासून डोक्यात कुठेतरी calculations चालू होते. कुणाचा फ़ोन येइल, कोण फ़क्त समस करेल, कोण स्वत: रूमवर आवर्जुन येइल आणी कोण अगदीच ऑर्कुटवर स्क्रॅप टाकेल. आणी दिवस कलायला आला तेव्हा जाणीव झाली की गणीत साफ़ चुकलेलं आहे. मग वाईट वाटलं. रागही आला.

राग? कशाचा? गेल्या वर्षात मी ज्यांचं वाढदिवसादिवशी अभिनंदन केलं होतं त्यांच्याकडून मी फ़सला गेलोय अशी भावना झाली होती. छे ! ही तर देवाणघेवाणीची भाषा. म्हणजे वाढदिवसाच्या शुभेच्छा देताना त्या या दिवशी परत मिळाव्यात हा एवढाच विचार असतो? मला स्वत:चीच लाज वाटली. मग स्वत:वर चिडचिड करण्यात दिवस गेला.

संध्याकाळी मित्र रूमवर आला आणी मग त्याने या सगळ्यामागचं कारण सांगितलं. ऑर्कुटवर मी birth date ला show to self करुन ठेवलं होतं. त्यामुळे मित्रांना वाढदिवस दिसतच नव्हता. मग मित्रांना कळणार कसं?

अरेच्च्या! असा मामला आहे होय! छान. आणी मी मात्र दिवसभर वेगवेगळे निष्कर्ष काढत बसलो होतो. (वाढदिवस असल्याने अर्थातच प्रोजेक्ट वर्क ला दांडी मारली होती.) एकदा वाटलं की आपले इतके कमी मित्र कसे? चार वर्षात फ़क्त हाताच्या बोटावर मोजण्याइतके? मग दिवसेंदिवस , महिनोनमहिने ज्यांच्याशी गप्पा मारण्यात घालवले ते कॊण? की मस्करी करता करता, नक्कल करता करता मी अनेक मित्रांना दुखावून बसलोय जे माझं साधं अभिनंदन करायलाही तयार नाहीत! काय अन काय. डोंगर पोखरून उंदीर निघाला. त्या उंदराइतकाच माझा ईगो किती क्षुद्र आणी तकलादू आहे याची जाणीव झाली. आणि तसं बघायला गेलं तर माझ्या बर्याच मित्रांचे वाढदिवस मला तरी कुठं लक्षात आहेत? कोणीतरी सांगतं,रिमाईंडर वाजतो म्हणून ऎटीत फ़ोन करणं आणि विश करणं चालू आहे. मग आज ज्यांना वाढदिवसाची कल्पनाच नाही आहे त्यांना मित्र न समजणं हा किती मूर्खपणा!

हायसं वाटलं. मनावरचं दडपण कमी झालं. अपराधीपणाची भावनाही जरा बोथट झाली. मग विचार केला की अरे कुणीही न सांगताही ज्या मित्रांचे फ़ोन आले त्यांची मॆत्री लाभली ही भाग्याची गोष्ट नाही का? मित्र या गोष्टीचं माझ्या आयुष्यातलं स्थान नव्यानं उमगलं. मित्रांशिवायच्या आयुष्याची झलकही बघितली. हा वाढदिवस स्वत:ला ऒळखण्यात गेला.

अर्थात सगळंच काही इतकं उदास नव्हतं काही. माझ्या एका मित्राचे आईवडिल दोघेही साहित्यिक आहेत. त्याच्या आईने त्यांनी लिहिलेला कथासंग्रह स्वत:च्या हस्ताक्षरात मला भेट दिला. खुद्द लेखिकेकडून सप्रेम भेट. मी हवेत होतो. लहानपणापासूनची ही इच्छा पूर्ण झाली. सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे या वाढदिवसादिवशी मी ख्रर्या अर्थानं मोठा झालो. आता वाढदिवसाच्या शुभेच्छा देताना हा व्यवहार नाही आहे याची स्वत:ला खात्री पटवेन.

१७ फ़ेब्रुवारी २००७. मी कधीच विसरणार नाही. :)

काही विचार ..... भरकटलेले

2007-02-15T19:12:00.001+05:30

रेडिओवर दुपारी एक बालगीत लागलं होतं. बोल असे होते..

रोज रोज तेच नको रोज रोज तेच

डाव इतका सोपा नको हवा थोडा पेच

पाऊस येताच छ्त्री घ्या थंडी वाजता बंडी

का कुणी म्हणत नाही जाउन गारा वेच?

गंमत आहे. लहानपणी पावसात भिजायची इच्छा असायची तर परवानगी नसायची. आजकाल परवानगी ची गरज नाही भासत. पण .. गेल्या कित्येक वर्षात मनासारखा पाउसच पडलेला नाही. जसा मोठा झालोय, सगळा रखरखाटच जाणवतोय.

कपडे ओले होण्याचं, आजारी पडण्याचं टेन्शन नाही. वरुन ढगफ़ुटी झाल्यासारखं पाणी कोसळतंय, डांबरी रस्त्यावर आणि कोल्हापूरच्या characteristic खड्ड्यांमधे उड्या मारत पाणी अंगावर घेतोय. सोबतीला मातीचा वास आहेच! मित्राच्या घराच्या टेरेसवर जमा होणारं पाणी एकमेकांच्या अंगावर उडवतोय. पायात चप्पल, बूट काहीही नाही, अनवाणी पायांनी या देवाघरच्या देण्याचं स्पर्शसुख अनुभवतोय. आई टॉवेल घेउन दारातून हाका मारतेय. चहा तिने टाकला असेलच आणि भिजून, चिखलात नाचून घरात गेलं की परत एक आंघोळ ठरलेलीच. मग गरमगरम चहा. दूरदर्शनवरचे कार्यक्रम बघत बघत तो चहा प्यायचा. त्या दिवशी त्या चहाला पण पाउस "चढलेला" असतो. तोही नवानवा, ताजा आणी उबदार लागतो.

आठवणीतला, मनातला पाउस हा असा आहे.

जशा यत्ता चढत गेलो तसा हा पाउस दिसेनासा झाला. मग राहिलं ते कुठ्ल्यातरी अनोळखी पावसात, भर पहाटे दप्तर ओलं होणार नाही याची काळजी घेत गारठलेल्या हातांनी ब्रेक दाबत, अंधारात सायकल हाणत क्लासला जाणं.
आताशा तर पावसात सकाळी उठायचीही गरज पडत नाही. पण अनोळखी शहरातला पाउसही अनोळखी. इथे आणि आजकाल तर पावसात लहान मुलं पण जर्किन आणी रेनकोट घालून समजूतदारपणे शाळेला जात असतात. मी संधी शोधत असतो भिजायची. पण व्यर्थ. कपडे भिजण्याव्यतिरिक्त काहीच होत नाही. चहा, सिगारेट आणि कांदाभजी म्हणजे पाउस enjoy करणे अशी संकल्पना असणार्या मित्रांना समजवणार तरी कसं?

मग बाकी काहीच जमलं नाही तर शांतपणे "गारवा" लावायची.

पाउस म्हणजे चिखल सारा , पाउस म्हणजे मरगळ

पाउस म्हणजे गार वारा , पाउस म्हणजे हिरवळ

सौमित्रचे हे शब्द ऎकले की कोणीतरी समदु:खी सापडल्याचा आनंद होतो.

पेपरमध्ये "आषाढस्य प्रथमदिवसे" अशा मथळ्याने पावसाचा फ़ोटो छापून आलेला असतो आणी मी पुढच्या वर्षी हा पाउस शोधायचाच असा निश्चय करुन जर्किन चढवून बाहेर पडतो.

पुणे तेथे काय उणे???

2007-02-15T18:53:00.001+05:30

पुण्यात शिकायला येण्याआधी माझ्या पुण्याबद्द्लच्या आणि पुणेकरांबद्द्लच्या काही कल्पना होत्या. अर्थातच त्यातल्या बर्र्याचशा कल्पनांना पुणेकरांनी त्यांच्या स्वभावधर्माला जागून सुरुंग लावला.
या प्रक्रियेची काही मासलेवाईक उदाहरणे खालीलप्रमाणॆ.

संकल्पना नं. १) पुण्यातल्या सगळ्या मराठी मुलांना साहित्याची चांगली जाण असते.

एका मित्राच्या आयुष्यात घडलेला हा किस्सा. हा मित्र पुण्यनगरीत रहातो. या महाशयांचे वडिल प्रकाशनाच्या व्यवसायात असल्याने त्यांच्या घरी बय्राचदा लेखक आणी कविंचे फ़ोन येत असतात. पण याला मात्र विंग्रजी साहित्याची आणी संगिताची जास्त आवड आहे.

असाच एका दिवशी फ़ोन वाजला. कधी नव्हे ते या महाशयांनी उचलला.

"हॆलो".
"हॆलो, ******(मित्राच्या वडिलांच नाव) आहेत का?"
"कोण बोलतंय?"
"देशपांडे".
"कोण देशपांडे?"
"सुनिता देशपांडे."
"कोण सुनिता देशपांडे?"
तिकडून शांतता. कधीतरी चकक पुण्यात आपल्याला असाही प्रश्न विचारला जाईल असं त्यांच्या स्वप्नातही आलं नसेल.

"पु. ल. देशपांडेंची पत्नी."

मग इकडून शांतता. आपल्या गाढवपणाची व्याप्ती कळताच त्याने आरोळी ठोकली.

"बाबा... फ़ोन."

संकल्पना नं. २) ओळख असल्याशिवाय पुणेकर घरात घेत नाहीत

एका मित्राचं घर शोधत फ़िरत होतो. त्याच्या वडिलांकडून एक पुस्तक घ्यायचं होतं. बिल्डिंगचं नाव माहिती होतं आणि दारावर कुणाच्या नावाची पाटी आहे तेही माहिती होतं. पण flat number माहिती नव्हता. नावाच्या पाटीवरुन घर आरामात शोधू अशा (गॆर)समजुतीने मी बिल्डिंगचं गेट उघडलं.

1st floor ला गेल्यावर एका flat चं दार उघडं दिसलं. पाटी तीच होती. आत सोफ़्यावर एक आजोबा बसले होते. त्यांनी सुहास्य मुद्रेनं स्वागत केलं. मला वाटलं की असतील मित्राचे कुणीतरी काका किंवा आजोबा वगैरे. मग मीही आत सोफ़्यावर जाउन बसलो. समोर २-३ आज्या बसलेल्या होत्या. म्हणलं आता मित्राचे वडिल येतील बाहेर. मी निवांत. आज्ज्या माझ्याकडे टक लावून बघत होत्या.

काही क्षण तसेच गेले. मग आजोबांनी हसत हसत डायलॉग टाकला.

"काय आज ईकडे कुणीकडे?"

मनातल्या मनात पु.लं. ना नमस्कार करुन मी प्रश्न केला.
"काका दिसत नाहीत?"
"ते वरच्या मजल्यावर असतील."

तात्काळ मी तिथून काढता पाय घेतला. वरच्या मजल्यावर गेलो. परत दारावर तेच आडनाव. मी परत बेल वाजवली. या वेळी दार उघडल्यावर मी विचारलं

"ते हे **** कुठे रहातात?"
"वरच्या मजल्यावर."

परत एक मजला. परत दारावर तेच नाव. मात्र या वेळी मित्राचे वडिल दारातच उभे होते. माझ्या जिवात जीव आला. नंतर जेव्हा ते मला खाली सोडायला आले तेव्हा "ईकडे कुणीकडे?" वाले आजोबा दारातून आमच्याकडे चमत्कारिक नजरेने बघत होते.
नशीब रविवार संध्याकाळची वेळ होती. नाहीतर सकाळी गेलो असतो तर आजोबांनी चितळेची बाकरवडी आणी हिंदुस्तान बेकरीचं प्याटीस खाउ घातल्याशिवाय सोडलं नसतं.

संकल्पना नं. ३) पुण्यातली माणसं त्यांच्या वयाला शोभेलशी वागतात........

काही दिवसांपूर्वी यशवंतराव चव्हाण नाट्यग्रुहात शास्त्रीय संगिताच्या (गाण्याच्या) कार्यक्रमाला गेलो होतो. आम्ही तिघे मित्र सोडलो तर बाकी जवळपास सगळं पब्लिक कोथरूड मधलं. त्यातही मध्यमवयीन आणि पेन्शनर जास्त.

आमच्या मागे दोन टिपिकल पुणेरी ज्येष्ठ नागरिक (थेरडे) बसलेले होते. पडदा उघडताच त्यांची live commentry चालू झाली.

"आयला मंग्या आला बघ." (कार्यक्रमाच्या सुत्रसंचालकांचा प्रेमळ एकेरी उद्धार)
"या मंग्याला कशाला बोलावतात कुणास ठाउक!".

इकडे रिवाजाप्रमाणे आयोजकांचं नाव, गायिकेची ऒळख अशी बड्बड चालू होती संयोजकांची.
"ए गपे! आयला गाणं ऎकायला आलोय. तुझी बडबड नाही."

आता संयोजक शास्त्रिय संगीत कसं महान आहे हे पटवून द्यायच्या मागे लागले होते.
"हा , माहिती आहे. लयी शहाणा आहेस."
"हा मंग्या फ़ार शहाणपणा गाजवायला जातो. "

त्यानंतर गाणं सुरु झालं. एक राग गाउन झाल्यानंतर मध्यंतराची घोषणा करायला परत "मंग्या" स्टेजवर आला.

"च्यायला हा मंग्या विचका करतो कार्यक्रमाचा".

इकडे आम्ही प्रौढांसारखे शांतपणे गाणं ऎकत होतो आणी हे दोघे शाळकरी पोरांसारखे निवेदकाची टर उडवत होते.
स्टेजवरुन एक भाषाश्रीमंती दर्शवणारं पल्लेदार वाक्य आलं.
इकडे मागे,

"तुझ्या नानाची टांग"

एवढा वेळ धरलेला संयम सुटला आणी आम्ही खदाखदा हसत सुटलो.

पुण्यातल्या म्हातार्यांना खरंच तोड नाही!!!!

बिन तेरे क्या जीना?

2006-12-27T15:47:00.001+05:30

’गुरु’ ची गाणी ऎकलीत? सही आहेत ना? ( सही नाहीत म्हणलात तरी मला कुठं कळणार आहे? हीच तर मज्जा आहे ब्लॉग ची ! (आणि यानंतर एक टिपिकल चाफ़ेकरी कुत्सित हास्य. तेही हिरड्या दाखवून !!))

हो. मी अभिमानाने सांगतो की मी अट्ट्ल bollywoodबाज आहे. म्हणजे रोज सकाळी उठल्यावर सगळ्यात आधी Pune Times चं शेवटचं पान काढून ते अधाशासारखं वाचणं हे मी माझं ईतिकर्तव्य समजतो. ( तसं business news आणी sports वाचणारे माझ्याकडे बघून कुत्सितपणे हसतात. but who cares?)

तर चर्चा चालली होती ’गुरु’ च्या गाण्यांची. superb music. मणी रत्नम आणि रेहमान चा आणखी एक मास्टरपीस. The mozart from madras delivers another hit. का कुणास ठाउक पण असं वाटतं की जो रत्नम रेहमान कडून इतकी चांगली गाणी बसवून घेतो (Read : Bombay, Roja, Dil Se, Saathiya, Yuva and Guru) तो या गाण्यांना पडद्यावर न्याय द्यायला थोडासा कमी पडतो. कदाचित असं असेल की त्या संगिताच्या सादरीकरणासाठी तो ७०mm पडदा पण अपूरा पडत असेल. (किंवा ठोकळा आणी माठ factory मधल्या कलाकारांना रत्नम च्या कल्पना झेपत नसतील. असो.)

अगदी नकळत्या वयात ऎकलेली bombay आणी roja ची गाणी. अर्थात त्यावेळी एस. डी. बर्मन पासून विशाल शेखर पर्य़ंत कुणाचीच गाणी ऎकलेली नव्हती. नंतर तीही ऎकली. English music ऎकलेलं नव्हतं. अलीकड्च्या काळात तेही ऎकलं. पण काय कुणास ठाउक, या माणसाचं music अजुनही मनाला भुरळ पाडतं. मान्य की त्याच्यापेक्शा सुद्धा चांगले musicians आहेत. तो repetition करतो. पण मग तरीही ’रंग दे ..’ ची गाणी एवढी का गाजतात? कुछ तो बात है.

आणी हे फ़क्त माझंच म्हणणं नाहीये. TIME Magazine मधे त्याच्यावर जो लेख आला होता त्यातही लेखकाने bombay dreams च्या music ला broadway वरचं या दशकातलं सर्वश्रेष्ठ music म्हणलंय. याहून मोठी पावती काय असू शकते?

दिलिप कुमार उर्फ़ अल्ला रख्खा रेहमान ची खासीयत म्हणजे त्याच्या गाण्यांचं अगम्य lyrics.
मला तर हिंदुस्थानी (टेलिफ़ोन धुन में) आणी हम से हॆ मुकाबला(पट्टी रॅप) ची गाणी अजूनही कळलेली नाहीत.

पण ज्याची हिंदी गाणी समजत नाहीत त्याची boys ची तामिळ आणी तेलगू मधली गाणी तोंडपाठ असलेले (आणी तीही या दोन्ही भाषांमधलं ओ की ठो कळत नसताना :))माझ्यासारखे अनेक वेडे पीर भेटतील. Rhythm of life कॅच केलाय त्याने.

हे परमेश्वरा , लाख लाख धन्यवाद. रेहमान दिलास आणि तो ऐकायला कान दिलेस. आणखी काय हवंय?

आता वाट बघायची ती ’जोधा अकबर’ च्या music release chi.

vive la rehman